Smalle laddertjes en wankele planken: excursie in Zutphen

Zutphen op een zonnige middag in maart: twintig studenten uit de cursus De Stad Centraal: De IJsselsteden bezochten hanzestad Zutphen op zoek naar middeleeuwse sporen. Nergens is meer middeleeuwen te vinden dan in een archief, en daar begon ons bezoek dan ook. Het Zutphense archief heeft een indrukwekkende verzameling oorkonden en charters, met stedelijke verordeningen, de oudste, maar al in de middeleeuwen vervalste documenten met de stadsrechten, en een brief van de Deense koning Waldemar die Zutphense kooplieden vrije doorvaart door de Sont verleende. achter de schermen zagen we het depot en de restauratiewerkplaats.

Behalve in het archief is er ook veel middeleeuwen zichtbaar achter de gevels. De buitenkant van veel gebouwen dateert uit de achttiende eeuw of later, maar bij het moderniseren van veel panden blijven zolders, kelders en verborgen muren vaak onaangetast. Zutphen heeft op die manier een schat aan middeleeuwse sporen die vaak onzichtbaar blijft. We bezochten de indrukwekkende burgerzaal van het stadhuis, een zolder met dertiende-eeuwse kapconstructie, en de bovenverdieping van een huis in verbouwing waar recent 750 jaar oude nissen zijn aangetroffen. Langs smalle laddertjes en over wankele planken – niet voor studenten met hoogtevrees – liepen we door de onzichtbare middeleeuwen.

Veel beter bekend is de indrukwekkende Walburgiskerk, waar we een aanstekelijke rondleiding kregen langs de schatten van de kerk: laat-middeleeuwse gewelfschilderingen, de Mechelse doopvont, de meer dan 600 jaar oude kaarsenkroon en de Librije, de zeldzame kettingbibliotheek (die strikt genomen van net na de middeleeuwen dateert).

Onderwijs op locatie is niet alleen onderhoudend, zeker op een mooie donderdag in maart, maar voegt ook heel wat toe aan colleges op de campus. De confrontatie met de overblijfselen uit het verleden, maakt duidelijk dat het verleden ook een fysieke dimensie heeft: de grootte van documenten, de hoogte van 700 jaar oude zolders, de ruimtelijke verhoudingen in een stad. Maar bovendien ontmoeten studenten op zo’n middag de mensen die een paar jaar geleden ook geschiedenis, kunstgeschiedenis of een taal studeerden. Ze zien de fysieke wereld van het verleden en maken kennis met de wereld van vandaag die hun professionele toekomst kan zijn.

Het was een mooie excursie dankzij de geweldige medewerking van Etienne van de Hombergh en Mirjam van Velzen (Gemeente-archief van Zutphen, Brummen en Lochem), Christa Scholten Meijlink Leferink en de gidsen (Walburgiskerk) en natuurlijk Hendrik Haafkens (programmamanager Erfgoed Zutphen).

Door Johan Oosterman