De week van… Stefan Frank

Stefan Frank is universitair docent bij Nederlandse taalkunde. Hij is gespecialiseerd in psycholinguïstiek.

stefan

Vrijdag 10 januari

Ik word wakker in Londen –waar ik nog af en toe woon– met het gevoel alsof ik een fruitmesje probeer door te slikken. Dit is geen goed moment om griep te krijgen, want vanmiddag geef ik een lezing aan de universiteit van Birmingham. Gelukkig vind ik in de medicijnkast iets wat me kan helpen de dag door te komen.

Omdat ik nog ruim een uur de tijd heb voordat ik naar het station moet, ga ik naar een buurtcafé om daar verder te werken aan mijn pogingen om een computer iets te leren over de statistische woordpatronen van het Nederlands. Opnieuw zonder veel succes.

In de trein naar Birmingham controleer ik nog een allerlaatste keer of mijn presentatie een min of meer goed lopend verhaal vormt. Het gaat over hoe de hersenen reageren op voorspelbaarheid van woorden tijdens het begrijpen van taal. Helaas zijn niet alle resultaten even overtuigend, maar desondanks lijk ik er goed mee weg te komen: zoals het hoort zijn er wel een paar kritische vragen, maar niets wat me van mijn stuk brengt. De rest van de middag en tijdens de treinreis terug naar Londen brainstorm ik met één van de Birminghamse onderzoekers over een beurs die we samen willen gaan aanvragen. Intussen word ik zieker en zieker. “De week van… Stefan Frank” verder lezen

Nijmegen 1944, het bombardement

market-garden_-_nijmegen_and_the_bridge

1944. Een gedenkwaardig en dramatisch jaar voor Nijmegen. Amerikaanse bommenwerpers vonden hun Duitse doel niet en zochten een target of opportunity. Bij het bombardement van Nijmegen op 22 februari 1944 verloren bijna achthonderd Nijmegenaren het leven en veel van het oude hart van de stad werd verwoest. Op dinsdagavond 11 februari wordt in het kader van het Soeterbeeck Programma stilgestaan bij 1944, het trauma, geheugen en de verwerking van het bombardement van Nijmegen.

Historicus Joost Rosendaal van de Radboud Universiteit legt uit wat er zeventig jaar geleden precies gebeurde en gaat in op de publieke verwerking van dit trauma.
Peter Nissen, hoogleraar Spiritualiteitsstudies aan de Radboud Universiteit, geeft een korte lezing over de zin van herinneren.
Jos Joosten, voorzitter van Numaga, de historische vereniging van Nijmegen en omgeving, en hoogleraar Nederlandse taal en cultuur aan de Radboud Universiteit, spreekt een column uit: Het bombardement van Nijmegen: een nieuw begin?

Indrukwekkende intermezzo’s met beeldmateriaal van Nijmegen blijft in beeld en muziek uit de eigentijdse opera Ben je thuis voor het donker, uitgevoerd door het Nijmeegs Opera en Operette Gezelschap, illustreren de lezingen.

Tijd: 20.00-22.00 | Locatie: Collegazalencomplex Radboud Universiteit

Toegang: € 9,50 | studenten, scholieren en Soeterbeeck-abonnees gratis | medewerkers RU en Vrienden van de RU € 7,-

Reserveren? Zie hier.

 

CFP: The Roots of Nationalism

roots

Vanaf 1 september 2011 wordt aan onze afdeling hard gewerkt aan het NWO-Vidi-project Proud to be Dutch. De projectgroep staat onder leiding van Lotte Jensen en bestaat verder uit Bart Verheijen, Alan Moss en Lieke van Deinsen. Samen buigen zij zich over de vraag of en hoe in de vroegmoderne tijd wortels van een Nederlandse identiteit te vinden zijn. Meer over het project kun je hier lezen.

Op 22 en 23 januari 2015 organiseert dit team een Engelstalig, internationaal congres onder de titel The Roots of Nationalism: National Identity Formation in Early Modern Europe, 1600-1815, waar de in het project aangesneden vraagstukken in een breder Europees perspectief geplaatst zullen worden. De Call for Papers voor dit congres sluit op 1 april aanstaande en is hier te vinden.

Vogala: gratis gemiste kansen

door Bas Jongenelen

vogala

Het zal de lezers van dit weblog niet ontgaan zijn: er is een app waar Middelnederlands op te horen is: Vogala. Zelfs DWDD heeft er aandacht aan besteed. De app is gratis en voor niks (qua financieel geld betreft) te krijg in de App-store. Is deze app de moeite waard? Hij is gratis, dus kunnen we er twee kanten mee op:

(1) Gratis is niets. Iets van waarde is nooit gratis.
(2) Wauw, gratis! Pik in, zo komt Jan Splinter door de winter.

Beide conclusies zijn geldig.

Eerst iets over de app zelf. In een vrij kale omgeving staan zeventien knoppen. Onder iedere knop zitten een of meer teksten, bijvoorbeeld van Hendrik van Veldeke, van Jacob van Maerlant of over mystiek. Als je op een knop duwt, dan krijg je een tekst te zien en een menuutje om de tekst voorgelezen te krijgen. Onder de voorlezers zitten usual suspects, zoals Frits van Oostrom en Frank Willaert. Ook logisch is dat de liedjes (o.a. ‘Egidius waer bestu bleven’) uitgevoerd zijn door Camerata Trajectina. Verrassender voorlezers zijn Mieke van der Weij en Jean-Marc van Tol. “Vogala: gratis gemiste kansen” verder lezen

Neerlandistiek in het Nieuws op 30 januari

fokke sukke 2

Sinds enkele jaren organiseert de afdeling Nederlandse Taal en Cultuur van de Radboud Universiteit het symposium ‘Neerlandistiek in het Nieuws’ (NihN), om studenten Nederlands kennis te laten maken met actuele praktische thema’s op het terrein van letterkunde, taalkunde en taalbeheersing. NihN vindt dit jaar plaats op donderdag 30 januari. Zoals gewoonlijk zijn ook ouderejaarsstudenten welkom.

Het programma bestaat uit vier plenaire lezingen en verschillende workshops, met een lunch in De Refter en een ‘literair intermezzo’ als onderbreking. De dag wordt afgesloten met een borrel in het Cultuurcafé. De workshops en de lunch zijn alleen voor de eerstejaars bedoeld. De lezingen zijn voor iedereen vrij toegankelijk (aanmelden is dus niet nodig).

Dit jaar worden de lezingen verzorgd door Hans Hoeken, Kristin Lemhöfer, Marita Mathijsen en Jean-Marc van Tol:

Programma

 09.15 – 9.30u Opening door Wilbert Spooren

 09.30-10.15u Lezing: Hans Hoeken 
‘Hoe verhalen onze opinies en attitudes beïnvloeden’


Hans Hoeken is hoogleraar Persuasieve Communicatie aan de Radboud Universiteit Nijmegen. Hij onderzoekt met name de rol van argumentkwaliteit, verbale en visuele stijlfiguren en verhalen in het overtuigingsproces.

10.15-11.00u Lezing: Kristin Lemhöfer 
‘Waarom het moeilijk is om polyglot te zijn: Taalconflict in drietalige woordproductie’

Kristin Lemhöfer is onderzoeker aan het Donders Institute for Brain, Cognition and Behaviour. Ze doet onderzoek naar meertaligheid, en de problemen die dit voor mensen kan opleveren.

 11.00 – 11.15u Pauze

 11.15 – 12.15u Workshops I.

 12.15 – 13.00u Lunch (de Refter)

 13.00-14.00u Workshops II.

 14.15-15.00u Lezing Marita Mathijsen 
‘Romantiek: geminacht en gevreesd in Nederland’


Marita Mathijsen is emiritus hoogleraar moderne Nederlandse letterkunde aan de Universiteit van Amsterdam. Ze is een grote autoriteit op het gebied van de negentiende-eeuwse Nederlandse literatuur.

15.00 – 15.30u Literair Intermezzo door Arts & Lentes

 15.30-16.30u Lezing: Jean-Marc van Tol 
‘De aanval op Amsterdam in 1650’


Jean Marc van Tol studeerde Nederlands en is vooral bekend als een van de drie bedenkers en tekenaars van Fokke en Sukke. In zijn lezing vandaag vertelt hij over een nieuw project: een boek over de aanslag op Amsterdam in 1650.

 16.30u Borrel in het Cultuurcafé

Alle Lezingen vinden plaats in Thomas van Aquinostraat 2.00.13.

De Workshops vinden plaats in de zalen E 2.61, 2.62, 2.51 en TP1a+b (MMS)

 

Promotie Esther Op de Beek over literaire dagbladkritiek in Nederland (1955-2005)

‘Populaire’ literatuur werd ook in 1955 gerecenseerd, van ‘verzuilde’ kritiek was nauwelijks sprake en aspecten als stijl en gelaagdheid blijven door de jaren heen dé criteria waarop romans beoordeeld worden. Esther Op de Beek promoveert morgen, 15 januari, aan de Radboud Universiteit op een onderzoek naar de literaire dagbladkritiek in Nederland 1955-2005.

Abooks wikimedia commonsnders dan in voorgaande studies ging Op de Beek terug naar de recensieteksten zelf. Zij bestudeerde alle recensies van romans in vijf grote kranten (Algemeen dagbladNRCParoolTrouwVolkskrant) in zes peiljaren: 1955, 1965, 1975, 1985, 1995 en 2005. Ze onderzocht welke aspecten beoordeeld werden (zoals stijl, structuur, thema); en welke eigenschappen van die aspecten (zoals originaliteit, complexiteit, diepgang).

Verzuilde kritiek?
Ophef over schrijvers als Gerard Reve (die in 1966 een proces aan zijn broek kreeg wegens godslastering) en Jan Cremer (Ik, Jan Cremer leidde tot Kamervragen) doen anders vermoeden, maar zelfs in 1955 en 1965 schreven recensenten van de katholieke Volkskrant en de protestantse Trouw geen ‘verzuilde kritieken’, constateert Op de Beek. ‘Zij bespraken wel meer boeken van katholieke of protestantse uitgevers, maar ook alles wat verder ter tafel kwam. En dan oordeelden ze niet opvallend moralistisch. Ook voor hen was stijl het belangrijkste criterium.’ Van politiek engagement door critici was al helemaal geen sprake.

Invloed Merlyn
De werkwijze van het literaire tijdschrift Merlyn (1962-1966) zag Op de Beek vooral terug in 1985. ‘Veel recensenten in dat jaar zijn academici die zijn opgeleid met de boodschap van Merlyn. De roman moest ‘werkimmanent’ beoordeeld worden, wat de auteur bedoelt of de lezer voelt doet er niet toe. In 1985 zie je dat samenhang en structuur dominante aspecten zijn in de recensies en dat de aandacht voor de auteur is afgenomen. In de Volkskrant zie je dat al in 1975, maar dat is geen wonder, want de belangrijkste recensent is daar dan Kees Fens, een van de oprichters vanMerlyn.’

Hoe ‘literair’ is de kritiek
Tot slot onderzocht Op de Beek of er in de loop der jaren meer aandacht voor ‘lagere literatuur’ is gekomen en of boeken ook op minder ‘literaire’ criteria beoordeeld worden. Alleen in 1975 en 1985 was er minder aandacht voor populaire genres, ontdekte ze. ‘Het is dus niet iets van de laatste tijd. In Trouw stonden in 1955 al dagelijks korte recensies van thrillers en pockets.’

“Promotie Esther Op de Beek over literaire dagbladkritiek in Nederland (1955-2005)” verder lezen

Nieuwe editie van de PAO-cursus ‘Recente Nederlandse en Vlaamse letterkunde’ volgende maand van start

PAODe Opleiding Nederlandse Taal en Cultuur in Nijmegen organiseert voor de negende keer op rij een cursus Recente Nederlandse en Vlaamse Letterkunde voor iedereen die interesse heeft voor literatuur. Acht specialisten laten hun licht schijnen over boeken van nu.

 

Programma

5 februari: Inleiding: prof. dr. Lut Missinne n.a.v. haar boek Oprecht gelogen. Autobiografische romans en autofictie in de Nederlandse literatuur na 1985 (2013)

 

12 februari: De helleveeg (2013) – A.F.Th. van der Heijden.

docent: dr. Mathijs Sanders

 

26 februari: Hoe ik een beroemde Nederlander werd (2013) – Wouter Godijn

(shortlist AKO Literatuurprijs 2013)

docent: prof. dr. Jos Joosten

 

12 maart: Voor jou (2013) – K. Schippers

docent: Marieke Winkler MA

“Nieuwe editie van de PAO-cursus ‘Recente Nederlandse en Vlaamse letterkunde’ volgende maand van start” verder lezen

Naschrift bij ‘Taalkundig geroezemoes rondom Het Groot Dictee van 2013’

kip-eiVoor wie geïnteresseerd is in de taalkundige discussies: raadpleeg Neder-L. Daar wordt tevens de kippenei-kwestie verder besproken door Wim Mattens, in een bijdrage getiteld ‘Het roemloze einde van de tussenklank en van het ritmisch element!‘.

Bijzondere bijkomstigheid is dat Mattens in Nijmegen gestudeerd heeft en er gepromoveerd is. Hij heeft veel over de spelling van de tussenklank in samenstellingen gepubliceerd. Dat is geen toeval. Nijmegen heeft een uitgebreide geschiedenis van onderzoek naar de spelling. Denk aan het postuum verschenen boek van Remmert Kraak, hoogleraar Taalwetenschap in Nijmegen (titel: Homo loquens en homo scribens, 2006). Maarten van den Toorn (hoogleraar Nederlandse Taalkunde in Nijmegen) en Kees Fens (hoogleraar Moderne Letterkunde in Nijmegen) schreven vroeger met veel plezier samen Het Groot Dictee en maakten deel uit van de jury!

Taalkundig geroezemoes rondom Het Groot Dictee van 2013

KootenNeijt

Anneke Neijt

De mooie bijvangst van Het Groot Dictee 2013 is dat dit dictee leidde tot maar liefst vier taalkundige discussies. Het gaat om hardnekkige kwesties, vragen die nog niet bevredigend beantwoord zijn, hoezeer taalkundigen ook hun best doen: (1) “dan of als?”, (2) “spelling is wel/niet taal”, (3) “weg met de standaardspelling”, en (4) “hoe lossen we kippenhok – kippeëi en bessenwijn – bessestruik op?”

Ten eerste de discussie over dan en als: Kees van Kooten laat zien dat dan helpt om dubbelzinnigheden te voorkomen, terwijl Helen de Hoop laat zien dat daarmee niet alle dubbelzinnigheden de wereld uit zijn. Tja – taal blijft dubbelzinnig. Als schrijver moet je je daar bewust van zijn, en je kunt die dubbelzinnigheid zelfs uitbuiten, denk aan wiewauwen in Het Groot Dictee dat naast ‘krioelen’ ook ‘raaskallen’ betekent. “Taalkundig geroezemoes rondom Het Groot Dictee van 2013” verder lezen

NRC-Column Nicoline van der Sijs

woordenboek2

Toekomstig woordenboek

“Op 5 november vorig jaar maakte de Engelse woordenboekuitgeverij Macmillan het einde van de papieren uitgaven bekend onder de kop ‘Stop the presses – the end of the printed dictionary’. Bij dit bericht veerde ik op, want lexicografie is een oude liefde sinds ik als 20-jarige student redacteur werd van een Nederlands-Russisch woordenboek. ‘De toekomst van het woordenboek is digitaal’, aldus de uitgeverij. Een open deur, zou je zeggen, maar dan heeft u buiten de woordenboek-schrijvers gerekend…”

Lees hier de hele column ‘Toekomstig woordenboek’ van Nicoline van der Sijs.

 

*

Nicoline van der Sijs is hoogleraar Historische taalkunde van het Nederlands in de digitale wereld.
Deze column verscheen eerder in NRC.