Wat literair erfgoed ons over vandaag vertelt

Al sinds zijn studietijd is hoogleraar Nederlandse letterkunde Jos Joosten gefascineerd door Vondels curieuze gedichten over Johan Mauritius van Nassau Siegen, bouwer van het Mauritshuis in Den Haag. De schaamteloos opbouwende retoriek over een sloper, de politieke drijfveren achter een geconstrueerd heldendom, en natuurlijk de slavernij als het hangijzer.

In het Mauritshuis (‘Het museum erkent eigenlijk niet veel te weten over zijn naamgever.’) is nu een tentoonstelling geopend over de bouwer en naamgever van het museum. In het nieuwe nummer van Ons Erfdeel publiceerde Joosten een essay over dezelfde Johan Maurits, bij wie zowel de status als ‘held’ als met name die van ‘vaderlands’ kritische kanttekeningen behoeft (de journalist van dienst in dagblad Trouw op 4 april opent probleemloos: ‘Tot voor kort was hij een held’. Zonder de vraag te stellen: ‘O ja? En bij wie dan?’). Uiteraard komt de betrokkenheid van Johan Maurits bij de slavernij aan bod, die overigens in Brazilië al veel langer onderwerp van onderzoek is, maar ook in Nederland al tijdens zijn leven punt van kritiek was (onder meer bij hagiograaf Barlaeus).

Ten slotte bepleit Joosten dat de casus Johan Mauritius/Vondel bij uitstek geschikt is om college, les of leesclub diepgang te geven of om bij te dragen aan discussies.

Historische letterkunde in Wrocław

Door Lotte Jensen

Op 4 en 5 april brachten de historisch-letterkundigen van onze afdeling een bezoek aan de afdeling Nederlands in Wrocław in Polen. Paul Hulsenboom, die zelf half-Pools is, had de contacten gelegd en schreef al eerder een enthousiast stuk over de neerlandistiek in Wrocław op ons blog. Met een groep van negen personen trokken we naar deze prachtige stad, waar meer dan driehonderd studenten Nederlands studeren. Dat zijn jaloersmakende, duizelingwekkende aantallen, waar we in Nederland de laatste jaren alleen nog maar van kunnen dromen.

College over nationale identiteit door Lotte Jensen.

De eerste dag bestond uit een gastcollege door Lotte Jensen aan een groep van vijftig studenten over de Nederlandse identiteit. Ze ging in op de huidige politieke situatie in Nederland, heldenverering en verschillende volksliederen. Het leverde een geanimeerde discussie op over de vraag waar de grenzen tussen vaderlandsliefde en nationalisme vandaag de dag liggen. De middag bestond uit een reeks mini-lezingen van de Poolse en Nederlandse delegatie. Zo vertelde Jan Urbaniak dat hij bezig is met een Poolse vertaling van Sara Burgerhart, Joanna Skubisz ging in op haar onderzoek naar de Sinnepoppen van Roemers Visscher en Malgorzata Dowlaszewicz liet ons zien hoe rijk de receptie van Beatrijs en Elckerlijc in Polen is.  Van onze zijde vertelden Hanneke van Asperen en Fons Meijer over hun aandeel in het Dealing with Disasters-project, Paul behandelde de beeldvorming van Polen in de zeventiende-eeuwse Nederlandse literatuur, en Aukje van Hout beschreef de wijze waarop in vroeg-twintigste-eeuwse romans over homoseksualiteit werd geschreven. Tommie van Wanrooij gaf een uiteenzetting over de nieuwe editie van Jacob Simonszoon de Rijk (1774) van Lucretia van Merken, die hij in het kader van zijn honoursprogramma samen met Lotte Jensen heeft vervaardigd en die op 7 juni a.s. gepresenteerd wordt.

Bezoek aan de afdeling Bijzondere Collecties.

De tweede dag was een dag vol excursies en activiteiten. We werden eerste rondgeleid op de afdeling Bijzondere Collecties en waren onder de indruk van het gigantische gebouw waarin de collectie gehuisvest is. Daarna togen we naar het Nationaal Museum, dat een imposante collectie middeleeuwse kunst bezit en een schilderij van Brueghel. ’s Middags verzorgde Stefan Kiedroń een rondleiding door de stad. Hij had een prachtige brochure gemaakt en de wandeling een toegepast tintje gegeven. Met het oog op het Dealing with Disasters-project stond hij onder meer stil bij de grote waternood in Wrocław in 1997, en de instorting van de St. Elisbeth Basiliek in 1529 door zware storm. Niemand kan zo enthousiast en bevlogen vertellen als Stefan. We besloten de dag met koffie en gebak.

Stadswandeling onder leiding van de bevlogen Stefan Kiedroń.

Al bij al waren we zeer onder de indruk van het gastvrije onthaal, de bloei van de neerlandistiek in Polen en de collectie bijzondere drukken in Wrocław. We hopen onze Poolse collega’s in de toekomst ook in Nijmegen te mogen begroeten.

Universiteiten willen met ‘Olympiade’ Nederlandse taal en cultuur weer op de kaart zetten

De Universiteiten van Utrecht, Antwerpen en Nijmegen zullen de eerste Olympiade voor Nederlands organiseren. Met het initiatief willen de universiteiten de studie van de Nederlandse taal en cultuur weer op de kaart zetten als een spannende en uitdagende discipline voor jongeren van vandaag.

De Olympiade Nederlands zal voor het eerst gehouden worden in het schooljaar 2019-2020. Nederlandse en Vlaamse leerlingen uit de derde graad van het secundair onderwijs buigen zich in wedstrijdverband over een reeks puzzels op het gebied van taalkunde, literatuur, cultuurgeschiedenis en communicatie. Dat gebeurt in twee ronden. De finaleronde vindt plaats op een centrale locatie. Scholen in Vlaanderen en Nederland zullen in het voorjaar van 2019 benaderd worden met meer informatie over de inschrijfprocedure, oefenstof en prijzen. “Universiteiten willen met ‘Olympiade’ Nederlandse taal en cultuur weer op de kaart zetten” verder lezen

Jeroen Dera over de praktijk van de leeslijst

Vorige week publiceerde onze collega Jeroen Dera bij Stichting Lezen het rapport De praktijk van de leeslijst: Een onderzoek naar de inhoud en waardering van literatuurlijsten voor het schoolvak Nederlands op havo en vwo. Op basis van een grootschalige enquête onder 1616 examenkandidaten havo/vwo levert Dera daarin empirische data aan die de verwoede discussies over het Nederlandse literatuuronderwijs van een stevige kennisbasis kunnen voorzien.

Zijn conclusies haalden het landelijke nieuws, met artikelen in onder meer NRC en De Telegraaf; radio-interviews in onder andere Nieuwsuur en De Taalstaat​; en een nieuwsitem op NOS Stories op Instagram.

Hieronder hebben we de belangrijkste conclusies uit het onderzoek op een rijtje gezet:

“Jeroen Dera over de praktijk van de leeslijst” verder lezen

Neerlandici bij Met het mes aan tafel

Twee kandidaten bij Met het mes op tafel van vanavond waren neerlandici met een Nijmeegse connectie: Femke van Hemert studeerde in Utrecht, maar woont tegenwoordig in Nijmegen; Joost Vrieler woont dan weer in Amsterdam, maar studeerde dan weer wel degelijk aan de toenmalige Katholieke Universiteit Nijmegen. “Twee neerlandici” zegt de presentator. “Ze zijn overal”, zegt Vrieler.

Bekijk de uitzending hier!

16 februari: UCEMS Publieksdag over tolerantie in vroegmodern Europa

Op zaterdag 16 februari a.s. vindt de jaarlijkse publieksdag van het Utrecht Centre for Early Modern Studies (UCEMS) plaats. Het thema van dit jaar is Vrijheid en Vervolging: Tolerantie in Vroegmodern Europa.

Was er in de tolerante Republiek ruimte om openlijk over seks te spreken? Waarom werden heksen vervolgd in vroegmodern Europa? Waar lagen de grenzen over wat je wel en niet kon zeggen in die tijd?

Deze en meer vragen zullen beantwoord worden op de aankomende publieksdag van het UCEMS. Op zaterdagmiddag 16 februari 2019 (12.30-17.00, Janskerkhof 3 te Utrecht) openen de deuren van de universiteit zich voor alle geïnteresseerden en zullen academici hun onderzoek presenteren rondom het thema Vrijheid en Vervolging: Tolerantie in Vroegmodern Europa. Naast presentaties staat er tevens een bronnenparade op het programma: aanschouw onder meer de vroegste Nederlandstalige drukken en maak kennis met zeventiende-eeuwse studies.

Toegang is gratis, wel graag aanmelden via uu.ucems@gmail.com.

Programma

12.30 – 13.00              Inloop met koffie en thee

13.00 – 13.15              Woord van welkom door Rozanne Versendaal

13.15 – 13.45              dr. Martine Veldhuizen – Kritiek uiten op machthebbers: waarheidssprekers als personages in de eerste gedrukte boeken in het Nederlands (1450-1500)

13.45 – 14.15              dr. Karen Hollewand – Verbannen en vergeten: Hadriaan Beverland en zijn ideeën over seks en zonde

14.15 – 14.35              Studentenpresentaties door Nelleke Tanis en Carmen Verhoeven

14.35 – 15.00              Pauze

15.00 – 15.30              drs. Steije Hofhuis – Heksenjacht: een viraal verschijnsel?

15.30 – 16.00              Bronnenparade

16.00 – 16.30              prof. dr. Wijnand Mijnhardt – Godsdienstterreur, nieuwe werelden en immigratie: over de wortels van de Nederlandse tolerantie

16.30 – 17.00              Dankwoord en aansluitende borrel

Utrecht Centre for Early Modern Studies

Het UCEMS is Nederlands’ grootste onderzoekscentrum dat de geschiedenis, religie, politiek, literatuur, kunst, muziek en wetenschap van de periode tussen ca. 1500 tot 1800 in internationaal perspectief bestudeert.

Een afscheidsgroet van Klaar

Door Klaar Vernaillen

Eind augustus 2008: op mijn eerste werkdag als studieadviseur, tijdens de introductie, was ik met een usb-stick in de weer toen een collega binnen kwam lopen. Wat was ik vroeg als eerstejaars!

Ik was al een tijdje facultair voorlichter, kende verschillende medewerkers van Nederlands, maar deze collega nog niet. Daar stond ik dan, usb-stick in de hand, op het punt om eerstejaars te vertellen wat de opleiding inhoudt en wat te verwachten terwijl een docent me voor een nieuwe student aanzag. De moed zonk me in de schoenen.

Intussen zijn we ruim tien jaar verder en moet ik bekennen dat de moed me nog regelmatig in de schoenen is gezonken. Maar ook dat tien jaar studieadviseurschap me heel veel moois opgeleverd heeft.

Iets uitlichten zou tekort doen aan al die verhalen en momenten die ik vervolgens vergeet. Om toch maar een lijstje te maken, in willekeurige volgorde denk ik aan:

  • een student die aangaf iets met zijn stem te willen doen (en dat nu ook doet)
  • een nachtelijke danspartij met ouderejaars in Berlijn
  • met een groep studenten de koepel van de Sint Pieter bezoeken (terwijl dat niet in het programma stond)
  • voor vier studenten koken op een groot groen ei in het kader van de ragweek
  • voetballen met studenten en docenten, of alleen maar supporteren
  • memorabele kerstfeesten (al dan niet met een parodie op mij)
  • de groei zien van eerstejaars tot masterstudent, promovendus of docent
  • het ontdekken van de creativiteit van studenten

In die tien jaar heb ik veel geleerd, veel adviezen gegeven en kon ik mezelf ontelbaar keer horen zeggen: ‘Volg je hart’. Nu, na ruim tien jaar, volg ik ook dat advies.

Er kwam een mooie kans voorbij die ik niet kon laten gaan. Of zoals ik in mijn brief vermeldde: ‘Mijn hart maakte een sprongetje’. Ik mag aan de slag als projectmedewerker Lifelong Learning en zal daarin weer een boel nieuwe ervaringen op doen, nieuwe dingen leren en voor heel nieuwe uitdagingen komen te staan.

Zal ik met weemoed terugkijken naar het studieadviseurschap? Zeker! Zal ik het contact met de studenten missen? Zondermeer! Vind ik dit net zo spannend als ruim tien jaar gelden? Absoluut! Waarom doe ik het dan? Omdat ik niet stil wil zitten, mezelf wil blijven uitdagen en blijven ontwikkelen. Zie het als levenslang leren. In elke uitdaging zit tenslotte een leermoment.

Twistgesprek over de verengelsing van universiteiten

Is de verengelsing van universiteiten een positieve trend? Daarover ging Lotte Jensen in discussie met socioloog en publicist Eric Hendriks in NRC Handelsblad.

De discussie kan zo worden gebruikt voor onze colleges argumentatieleer. Mits die colleges in het Nederlands worden gegeven natuurlijk: 

https://www.nrc.nl/nieuws/2019/01/25/twistgesprek-16-a3651765

Nieuwe podcast: Publieke Verzen

In de podcast Publieke verzen blikt Dichter des Vaderlands Ester Naomi Perquin samen met Marc van Oostendorp terug op haar termijn. Over gedichten in opdracht, verschillende soorten wij, verwarde poëzielezers en een nachtdienst met de politie.

Deze podcast is gemaakt in de Koninklijke Bibliotheek.
Productie: Folkert Coehoorn, Podcastnetwerk

Johan Oosterman wint Hermesdorfprijs 2018

Onze hoogleraar Johan Oosterman ontving gisteren tijdens de Nieuwjaarsbijeenkomst van de universiteit de Hermesdorfprijs 2018.

De Hermesdorfprijzen worden elk jaar uitgereikt aan een junior- en een senioronderzoeker die met hun onderzoek belangrijke maatschappelijke impact hebben. In de traditie van de naamgever Hermesdorf wordt daarbij naar onderzoekers gekeken die een zekere vorm van moed hebben getoond, hun nek hebben uitgestoken of niet zijn teruggedeinsd voor weerstand.

Oosterman ontving de prijs voor zijn Maria van Gelre-project, dat begon met een crowdfundingsactie om het gebedenboek van de Gelderse hertogin te laten restaureren en eindigde met de veelgeprezen tentoontelling Ik, Maria van Gelre die de afgelopen maanden in Museum Het Valkhof te zien was.

Lees hier het nieuwsbericht van de universiteit over de uitreiking van de prijs.