De week van… Lilian Nijhuis

Lilian Nijhuis is derdejaars studente Nederlandse Taal en Cultuur. Van 23 t/m 30 november volgde ze op het Koninklijk Nederlands Instituut Rome de cursus Mining Library Treasures.

Lilian Nijhuis(1)

Maandag 23 november

Het is héél vroeg als de wekker gaat. Om 4.15 uur sta ik op om te douchen, ontbijten en de laatste spullen in mijn koffer te stoppen, zodat mijn vader en ik om 5.15 uur in de auto zitten op weg naar Düsseldorf. Mijn vlucht naar Rome vertrekt om 9.25 uur. De vliegreis verloopt prima en om 11.25 uur land ik in Rome. Ik ga op zoek naar het treinstation vanwaar de Leonardo Express naar station Termini rijdt, koop alvast een kaartje en wacht op twee anderen die met een iets latere vlucht vanuit Amsterdam aankomen. Na de trein volgen een overvolle metro en een wandeling heuvelopwaarts, langs de rand van het stadspark Villa Borghese. Naast het Egyptische en Belgische instituut ligt daar dan het Koninklijk Nederlands Instituut Rome (KNIR), waar ik de komende week de cursus Mining Library Treasures volg.

IMG_0109We wonen en slapen in de kelder van de villa, met een grote keuken, eettafel, zithoek en drie slaap- en badkamers. Als de koffers een beetje zijn uitgepakt, hebben we nog een paar uur voordat het programma begint, dus we besluiten alvast wat boodschappen te doen voor het ontbijt. Gedurende de middag druppelen steeds meer cursusdeelnemers binnen en als we om 18.00 uur compleet zijn (met veertien studenten, tien master en vier bachelor), vertelt cursuscoördinator Arthur Weststeijn uitgebreid over het programma dat voor ons is samengesteld. We maken ook kennis met bibliothecaresse Janet Mente en kijken kort rond in de bibliotheek, die 24/7(!) open is. Nadat we hebben getoost op een mooie week, lopen we naar het Piazza del Popolo voor een gezamenlijk diner.

Dinsdag 24 november

We beginnen de dag met een lezing van Harald Hendrix, de directeur van het KNIR, die vertelt over vroegmoderne reisgidsen voor pelgrimstochten tot Grand Tours. Daarna maken we een wandeling van drie kwartier naar de Biblioteca Vallicelliana. De bibliotheek is voor contrareformatorische begrippen kennelijk sober, maar daar merk ik zelf niet zoveel van. Ze is prachtig! Dit esthetische doel is tegelijkertijd ook het enige dat tegenwoordig nog wordt gediend: er wordt (jammer genoeg) niet meer gestudeerd in de bibliotheek. Met een pizza als lunch in de hand lopen we terug naar het KNIR, waar we naar het depot gaan en iedereen zijn of haar oude drukken krijgt, om er gedurende een uur mee ‘kennis te maken’.

IMG_0018(1)

Het doel van deze cursus is namelijk de grotendeels onbestudeerde bijzondere collectie van het KNIR (zo’n vijfhonderd boeken uit de zeventiende en achttiende eeuw) te ontsluiten. Ieder van ons schrijft deze week een essay over één of enkele oude drukken en deze veertien essays komen op een website te staan die een digitale expositie vormt. Ik schrijf over twee achttiende-eeuwse dichtbundels: Lukas Schermers poëzy en de Nagelaten dichtwerken van Juliana Cornelia de Lannoy. In het bijzonder schrijf ik over de lijkdichten die achter in de bundels zijn opgenomen. Ik denk dat het een uitdaging wordt om zo te schrijven dat het voor een breed publiek begrijpelijk én interessant is.

 IMG_0089

’s Avonds is er voor een groter publiek een boekpresentatie op het KNIR, maar die is volledig in het Italiaans en dat versta ik helaas erg slecht (en met mij velen), dus met de helft van de groep gaan we boodschappen doen en koken. We eindigen de dag gezellig met thee op de bank.

Woensdag 25 november

’s Morgens hebben we maar liefst vier uur om in de bibliotheek de oude drukken te bestuderen. Met een prachtig uitzicht op de tuin blader ik rustig door de boeken heen en maak ik aantekeningen.

IMG_0122Na de lunch krijgen we van Arnold Witte een lezing over vroegmoderne visies op de catacomben (de ondergrondse begraafplaatsen voor de vroegste christenen in Rome). Veel tijd voor vragen hebben we niet, want er staat voor de tweede helft van de middag een bezoek aan de Biblioteca Apostolica Vaticana op de planning. Met het oog op de beveiliging bij de stadsmuren van het Vaticaan moeten we daarvoor goed op tijd vertrekken. Die beveiliging is na de aanslagen in Parijs volgens mij strenger dan ooit. We staan geruime tijd bij de poort te wachten voordat we naar binnen mogen. Ook in de rest van Rome is de bewaking overigens duidelijk aanwezig: op alle plekken van enig belang (denk aan ambassades en monumenten) staan steevast een legervoertuig en twee militairen.

 IMG_0041(1)

Het is heel bijzonder dat we een rondleiding krijgen door de Vaticaanse bibliotheek. De toegang tot de bibliotheek is uiterst exclusief: alleen gevorderde onderzoekers mogen er naar binnen, als ze kunnen aantonen dat wat ze nodig hebben uitsluitend dáár geraadpleegd kan worden. Wij lopen er dan ook na sluitingstijd rond, zodat de mensen die er willen werken geen last van ons hebben. Na de bibliotheek mag een kort bezoekje aan de Sint Pieter uiteraard niet ontbreken. De groep splitst zich vervolgens op in uit eten en thuis eten. Ik besluit om met een aantal anderen boodschappen te doen en terug te gaan naar het KNIR.

Donderdag 26 november

Opnieuw begint de dag met een lange sessie met de oude drukken. Ik maak de titelbeschrijvingen in orde, waarvoor ik bladzijdes moet tellen en het formaat van de boeken moet bepalen aan de hand van katernen en kettinglijnen. Vier van de veertien studenten zijn boekwetenschappers en zij kunnen goed uitleggen hoe dat moet. Na de zelfstudie vertelt Arthur Weststeijn ons over de totstandkoming van de bijzondere collectie van het KNIR en hij laat nog verschillende andere oude drukken zien, waaronder een uitgave van P.C. Hoofts Nederlandsche Historiën en het Tractaet vande oudtheyt vande Batavische nu Hollandsche republique van Hugo de Groot. Veel van de boeken zijn gerestaureerd, of juist aan restauratie toe, en we gaan langs bij het laboratorium waar dat wordt gedaan. Nu roept de naam ‘laboratorium’ waarschijnlijk het beeld op van een hightech werkplaats, maar daarvan is absoluut geen sprake. Het laboratorium is klein en doet wat rommelig aan, maar de technieken die er worden gebruikt zijn enorm geavanceerd. De man en vrouw die er werken laten ons van alles zien: de restauratie van een incunabel waaraan ze maanden hebben gewerkt, het schoonmaken van papier met een soort gel, het (razendsnel) maken van een kaft bij een pak katernen… Ze vertellen erbij dat het belangrijkste is dat al het restauratiewerk dat wordt uitgevoerd omkeerbaar is.

IMG_0058

Terug op het KNIR vertelt Janet Mente ons over de traditie van het marmeren van papier en ze laat een aantal mooie voorbeelden uit de collectie zien. We mogen ook zelf aan de slag met water en verf, wat erg leuk is. Als we daarmee stoppen is het al best laat, dus we pakken snel de tram naar de supermarkt. Onderweg schieten we nog even in de stress als er plotseling wel héél veel politie op straat is (zo’n vijftig politiewagens binnen een straal van honderd meter), maar het blijkt gelukkig slechts om een staking te gaan. Terug op het KNIR maken we een gigantische pan pasta en na het eten blijven we nog tot veel te laat kletsen en thee drinken.

Vrijdag 27 november

Om 10.00 uur moeten we aanwezig zijn bij de Biblioteca Angelica, maar ik vertrek met een aantal anderen wat eerder om even langs het Pantheon te lopen. De Biblioteca Angelica is het tegendeel van de Vaticaanse bibliotheek: iedereen die dat wil, kan de bibliotheek binnenlopen.

 IMG_0061
In de kelder krijgen we een aantal topstukken uit de collectie te zien, waaronder een veertiende-eeuws manuscript van Dantes Divina Commedia. Een latere lezer heeft geprobeerd om in de miniaturen alle afbeeldingen van de duivel weg te poetsen, wat natuurlijk zonde is, maar stiekem ook erg grappig om te zien.

IMG_0074

Na een lunch die bestaat uit pizza en een ijsje gaan we terug naar het KNIR, waar we discussiëren over de toekomst van de bibliotheek van het KNIR: welke functie zou de bibliotheek moeten vervullen in vergelijking met de andere bibliotheken die we deze week bezocht hebben? Moet de bibliotheek nog actief gebruikt worden en zo ja, door wie? We vinden allemaal dat de bibliotheek zeker nog gebruikt moet worden en dat een grotere bekendheid ervan een stap in de goede richting is. Dus, wie Facebook heeft: like vooral de pagina van het KNIR en de bibliotheek van het KNIR!

Dan breekt de laatste sessie met de oude drukken alweer aan. We maken foto’s van de boeken voor de website en om 19.00 uur gaan ze terug naar het depot. De rest van de avond besteed ik aan het schrijven van mijn essay.

Zaterdag 28 november

Vandaag bezoeken we de catacomben waarover Arnold Witte eerder deze week vertelde. Twee studenten schrijven voor de expositie over boeken over de catacomben, dus vooral voor hen is dit uitstapje interessant. Een van hen vertelt dat Antonio Bosio, die over de catacomben het boek Roma Sotterranea (1632) schreef, bang was om tijdens zijn onderzoek in de catacomben te sterven. Zijn angst is best begrijpelijk: het ondergrondse gangenstelsel is een waar labyrint en zelfs nu nog benadrukt onze gids dat we bij de groep moeten blijven, omdat je anders gemakkelijk verdwaalt.

Het is lunchtijd als we weer uit de catacomben komen en met de bus gaan we naar het Piazza del Popolo om te lunchen. ’s Middags leg ik de laatste hand aan mijn essay, dat ik voor 18.00 uur moet opsturen aan de ‘redactie’ die een aantal van de masterstudenten samen vormt (als bachelorstudent heb ik zelf geen groepstaak). Die avond staan we het langst in de keuken: we maken een grote pan risotto. Tot middernacht hangen we op de bank met slechte Italiaanse televisie. Voor het slapengaan bekijk ik opmerkingen van de redactie en voeg ik de foto’s in.

Zondag 29 november

Bij het ontbijt controleer ik mijn essay nog even en dan stuur ik het naar de mensen die het op de website gaan zetten. Om 17.00 uur hoeven we de website pas te presenteren, dus we hebben een groot gedeelte van de dag de tijd aan onszelf. Ik ga met twee anderen eerst naar het kattenforum.

IMG_0138Onderweg naar de Trevifontein komen we langs een heel klein winkeltje met prenten. Als we de klemmende deur met geweld open hebben geduwd, volgt de uitdaging om de oude vrouw wakker te maken die achter de deur op een stoel ligt te slapen. Net als we bang beginnen te worden dat ze niet meer wakker wordt, schrikt ze op en gebaart dat we mogen rondkijken. Ik koop uiteindelijk drie prachtige prenten van monumenten in Rome, die alle drie van rond 1820 dateren.

Om 17.00 uur presenteren we de website aan iedereen die op dit moment op het KNIR werkt en na een borrel gaan we gezellig met z’n allen uit eten. We eten als toetje een heerlijk ijsje bij officieel de beste ijssalon in Rome (Giolotti, inderdaad een aanrader) en dan gaan we nog eens langs de Trevifontein, voor iedereen die er nog niet was geweest, want het bijgeloof wordt door sommigen erg serieus genomen. Als je één muntje in de fontein gooit, keer je terug naar Rome, bij twee muntjes ontmoet je er de liefde van je leven en bij drie trouw je zelfs met een Romein. Eén muntje lijkt mij wel genoeg.

groepsfoto Mining Library Treasures

Maandag 30 november

Op de heenweg heb ik ervaren dat een rugzak, koffer en metro geen droomcombinatie vormen. Met drie anderen heb ik daarom een taxi gereserveerd en die is ideaal: hij staat stipt om 8.45 uur voor het hek van het KNIR op ons te wachten en zet ons af voor de terminal. De anderen vliegen tussen twaalf en één, maar ik vlieg zelf pas om 14.35 uur, dus ik ben wat te vroeg op het vliegveld. Dat geeft niet, met lekkere Italiaanse koffie wacht ik totdat ik kan inchecken. De douane lijkt heel streng (ik moet mijn schoenen uitdoen en word gecontroleerd op chemicaliën), maar als ik even later doorloop, kom ik erachter dat ik per ongeluk mijn flesje water heb meegesmokkeld… Dat biedt veel vertrouwen. Om 16.40 uur land ik in Düsseldorf, waar mijn vader en mijn vriend op mij staan te wachten. De week in Rome zit er nu echt op, maar het resultaat is blijvend, want de website staat online (en dit is mijn essay).

(Elsevier schreef ook over Mining Library Treasures, zie hier.)