De studenten die onlangs de proefpersonen die toen de experimenten uitvoerden testten hadden veel succes in het minorvak

door Stefan Frank

Begrijp je de titel van dit stukje? Strikt genomen is hij grammaticaal correct, maar de dubbele inbedding maakt hem lastig te volgen. Veel mensen vinden zulke zinnen zelfs onacceptabel. Stel nu dat we de zin ongrammaticaal maken door het middelste werkwoord weg te laten:

De studenten die onlangs de proefpersonen die toen de experimenten uitvoerden hadden veel succes in het minorvak.

Klinkt het zo beter? In het Engelse worden dit soort ongrammaticale zinnen vaker als acceptabel beoordeeld dan de grammaticale versies. Dit staat bekend als een grammaticaliteitsillusie. Onlangs heeft een groep Psycholinguïsten aan de Universiteit van Potsdam aangetoond dat deze illusie ook te zien is in de snelheid waarmee wordt gelezen: Proefpersonen met Engels als moedertaal bleken langer te doen over de grammaticale dan de ongrammaticale versies van dubbel ingebedde zinnen. Wanneer echter Duitstaligen werden getest op Duitse vertalingen van de zinnen, gebeurde er iets onverwachts: De grammaticaliteitsillusie ging niet langer op. Integendeel, Duitsers lazen de grammaticale zinnen sneller dan de ongrammaticale versies. Dit zou aan de structuur van de taal kunnen liggen. Omdat in het Duits werkwoorden vaak aan het eind van een zin staan, zijn Duitstaligen (meer dan Engelstaligen) gewend te wachten op een werkwoord. Misschien dat het daardoor eerder opvalt als een werkwoord ontbreekt.

Als Duitsers zo goed zijn in ingewikkelde zinnen, dan willen wij dat natuurlijk ook. In het afgelopen semester hebben de acht studenten van het minorvak Psycholinguïstisch Onderzoek Nederlandse versies van de dubbel ingebedde zinnen gemaakt en die voorgelegd aan Nederlandstalige studenten. Het resultaat was precies zoals in het Duits: De grammaticale zinnen worden sneller gelezen dan de ongrammaticale, dus er was geen grammaticaliteitsillusie.

Net als Duitstaligen, maar in tegenstelling tot Engelstaligen, kunnen wij dus prima omgaan met laatkomende werkwoorden. Zouden we dit talent dan ook toepassen als Engels lezen? Dit hebben we onderzocht door studenten Engels (met Nederlands als moedertaal) te testen in het Engels. Het resultaat: de grammaticaliteitsillusie was terug, net als bij moedertaalsprekers van het Engels.

Intussen was gebleken dat die Psycholinguïsten uit Potsdam hetzelfde onderzoek al hadden uitgevoerd op Duitsers, met dezelfde uitkomst. Blijkbaar kunnen Nederlanders en Duitsers hun bijzondere taalvaardigheden niet gebruiken om complexe Engelse zinnen beter te begrijpen. Dat is misschien jammer voor ons, maar als ontdekking bleek het interessant genoeg om het dit jaar te mogen presenteren op de belangrijkste Europese conferentie voor Psycholinguïstiek (Architectures and Mechanisms for Language Processing) in Marseille.

Welkom op de afdelingsblog van Nederlands!

 

Welkom op de weblog van de afdeling Nederlandse Taal en Cultuur van de Radboud Universiteit Nijmegen!

Lees hier alles over activiteiten en achtergrond van de studenten en medewerkers van Nederlands. Er zal ruimte zijn voor inhoudelijke stukken over onderwijs en onderzoek, voor beeldimpressies, verslagen van congressen, lezingen en presentaties en aankondigingen van evenementen op het gebied van de neerlandistiek.

ru_toplogo_vervolg_nieuw