Nieuwe literatuurgeschiedenis: ‘Romantici en revolutionairen’

Deze week verschijnt een nieuwe literatuurgeschiedenis: Romantici en revolutionairen. Literatuur en schrijverschap in de achttiende en negentiende eeuw (Amsterdam: Prometheus). Rick Honings (universitair docent moderne Nederlandse letterkunde in Leiden) en onze hoogleraar Lotte Jensen schreven samen dit boek, waarin ze verschillende prototypen auteurs behandelen: van sentimentalist tot idealist, van romanticus tot realist en van dominee-dichter tot feminist. 

Vlogboek maakte een filmpje over het nieuwe boek. 

Radboud Recharge zocht Lotte Jensen op en legde haar de volgende vraag voor: wie was de Arnon Grunberg van de achttiende eeuw? Lees hier het interview. 

Instagrampoëzie in de klas

In het nieuwe nummer van Levende Talen Magazine schreven onze collega Jeroen Dera en Kila van der Starre (Universiteit Utrecht) een artikel over het gebruik van Instagrampoëzie in het voortgezet onderwijs.

Ze betogen dat deze vorm van poëzie vanwege de aansluiting bij de leefwereld van jongeren bijzondere handvatten biedt om poëzie centraal te stellen in de klas. Aan de hand van het zogenaamde RES-model van Nicholas Mazza lichten ze vervolgens een didactiek toe waarmee dit soort gedichten in het onderwijs betekenisvol gebruikt kunnen worden.

Dera en Van der Starre onderstrepen met hun bijdrage een recente trend in de neerlandistiek, namelijk die waarin universitaire onderzoekers hun onderzoeksinteresses uitdrukkelijk vertalen naar het voortgezet onderwijs. Klik hier om hun artikel te lezen.

Wat literair erfgoed ons over vandaag vertelt

Al sinds zijn studietijd is hoogleraar Nederlandse letterkunde Jos Joosten gefascineerd door Vondels curieuze gedichten over Johan Mauritius van Nassau Siegen, bouwer van het Mauritshuis in Den Haag. De schaamteloos opbouwende retoriek over een sloper, de politieke drijfveren achter een geconstrueerd heldendom, en natuurlijk de slavernij als het hangijzer.

In het Mauritshuis (‘Het museum erkent eigenlijk niet veel te weten over zijn naamgever.’) is nu een tentoonstelling geopend over de bouwer en naamgever van het museum. In het nieuwe nummer van Ons Erfdeel publiceerde Joosten een essay over dezelfde Johan Maurits, bij wie zowel de status als ‘held’ als met name die van ‘vaderlands’ kritische kanttekeningen behoeft (de journalist van dienst in dagblad Trouw op 4 april opent probleemloos: ‘Tot voor kort was hij een held’. Zonder de vraag te stellen: ‘O ja? En bij wie dan?’). Uiteraard komt de betrokkenheid van Johan Maurits bij de slavernij aan bod, die overigens in Brazilië al veel langer onderwerp van onderzoek is, maar ook in Nederland al tijdens zijn leven punt van kritiek was (onder meer bij hagiograaf Barlaeus).

Ten slotte bepleit Joosten dat de casus Johan Mauritius/Vondel bij uitstek geschikt is om college, les of leesclub diepgang te geven of om bij te dragen aan discussies.

Promotie Tjerk de Reus op 9 oktober

Door Tjerk de Reus

Het is een bijzondere ervaring om in een tussentijd te leven: na afronding van de dissertatie, in afwachting van de openbare verdediging in de Aula van de Radboud Universiteit Nijmegen, op dinsdag 9 oktober om 16.30 uur. Een periode van bijna zeven jaar werken aan het proefschrift komt tot een feestelijke afronding, waarbij de dialoog die de hooggeleerde opponenten met mij zullen voeren, een groot gewicht heeft. Als promovendus aan de vooravond van de verdediging voel je dat gewicht terdege!

Mijn proefschrift heeft als titel Ad den Besten. Deelbiografie 1923-1955. Oorlogstijd | de Vijftigers. Die titel maakt helder wat de lezer aantreft in mijn studie: de hoofdpersoon is Ad den Besten (1923-2015), dichter, essayist, poëticaal denker. Hij was intensief betrokken bij de Beweging van Vijftig. Mijn onderzoek vormt een verheldering en een doordenking van deze betrokkenheid, inhoudelijk en poëticaal. Als vertrekpunt heb ik een biografische invalshoek gekozen. Daar ligt de overtuiging aan ten grondslag dat een poëtica uitdrukking is van een concrete persoon: van een mens wiens pad gekruist wordt door denkers en dichters, een mens ook met levenservaringen die vormend zijn geweest en die het denken in het algemeen hebben bepaald en kleur gegeven, en zeker ook het denken over poëzie. De ondertitel van mijn boek duidt daarop: ‘oorlogstijd | de Vijftigers’.

“Promotie Tjerk de Reus op 9 oktober” verder lezen

Nicoline van der Sijs wint Jaarprijs Wetenschapscommunicatie

De afgelopen week werd bekend dat de Atlas van de Nederlandse taal is onderscheiden met de Jaarprijs Wetenschapscommunicatie van de Koninklijke Vlaamse Academie van België voor Wetenschappen en Kunsten (KVAB). Het boek is geschreven door twee Nederlandse en twee Vlaamse auteurs.

Een van de Nederlandse auteurs is Nicoline van der Sijs, die als hoogleraar Historische taalkunde aan onze afdeling verbonden is.

Het boek verscheen in mei 2017 en sindsdien zijn er al meer dan 12.000 exemplaren verkocht. Afgelopen week verscheen bovendien een goedkopere paperbackuitgave voor scholieren. Uit het juryrapport:

Johan De Caluwe, Fieke Van der Gucht, Nicoline van der Sijs en Mathilde Jansen worden onderscheiden met de jaarprijs wetenschapscommunicatie voor hun boek ‘Atlas van de Nederlandse taal’. Het is een zeer leerrijk werk dat de weg naar een ruim publiek vond en veel media-aandacht heeft gekregen. Het boek is dan ook zeer toegankelijk voor een breed publiek en brengt kennis op een ludieke wijze over.

De Jaarprijs Wetenschapscommunicatie wordt jaarlijks uitgereikt aan twintig wetenschappers of teams die er het afgelopen jaar het best in slaagden om hun onderzoek over te brengen op het brede publiek. Alle laureaten worden op 27 november in Brussel gehuldigd. Op die dag wordt ook bekendgemaakt welk project is verkozen tot Publieksfavoriet. Iedereen kan nog tot en met 25 november zijn stem uitbrengen op de website van EOS.

Meer informatie over de Atlas van de Nederlandse taal is te vinden op de Facebookpagina of de website. Daarop staan ook allerhande taalweetjes en taalquizzen.

Marten van der Meulen publiceert ‘vloekboek’

Promovendus aan de afdeling Nederlandse Taal en Cultuur Marten van der Meulen heeft een boek geschreven over vloeken.

Uit het persbericht van de uitgever:

Wat roep je als je erin trapt? Shit! En welke halvegare loopt er de kantjes vanaf? Dat moet wel een randdebiel zijn. Scheldwoorden en vloeken als deze zijn een onderdeel van ons dagelijks leven. Dat kun je leuk vinden, of je kunt erom huilen. Maar waar je niet omheen kunt, is dat scheldwoorden en vloeken verdomd interessant zijn, én fucking beeldend.

In Het Groot Nederlands Vloekboek presenteren we vloeken en scheldwoorden in al hun woordelijke glorie. Allerlei aspecten van die fascinerende taalelementen komen aan bod: de geschiedenis en psychologie van het vloeken, wanneer je vloekt en scheldt en waarom, en vooral alle taalvernuft dat erachter schuilgaat.

Het Groot Nederlands Vloekboek behandelt tientallen soorten vloeken, scheldwoorden en verwensingen, in vunzige illustraties en een veelvoud aan fijnzinnige weetjes en smerige citaten.

Lezers krijgen potverdikke veel inzicht in de herkomst van bestaande scheldwoorden, én ze krijgen handige tips om vaardigere te vloeken, zowel in het Nederlands als in andere talen. Zo leren zelfs klojo’s met dit boek slimmer schelden.

Naast Het Groot Nederlands Vloekboek verschijnt tegelijkertijd ook Het Groot Vlaams Vloekboek met scheldwoorden als kloefkakker, tsjiepmuile & zurkeltrutte (ISBN 9789401453424).

Wist je dat:

  • er een serie vloeken tot Werelderfgoed uitgeroepen is?
  • sletten van oorsprong ‘vodden’ zijn en krengen ‘rottende kadavers’?
  • godverdommemiljaardenondedju een stapelvloek is en potvolkoffie een bastaardvloek?
  • Nederlanders als (bijna) enigen schelden met ziektes? (Niet dan, tyfuslijer?)
  • het record vloekwoorden in één rapnummer op 188 staat?
  • er in ons zonnestelsel een planetoïde 9001 Slettebak rondzweeft?

Over de auteurs

Marten van der Meulen (NL) promoveert aan de Radboud Universiteit Nijmegen. Daar onderzoekt hij de relatie tussen taaladvies en taalwerkelijkheid. Daarnaast schrijft, blogt en praat hij over taal.

Fieke Van der Gucht (BE) behaalde een doctoraat in de Algemene Taalwetenschap en werkt parttime bij Taalonthaal, het academisch schrijfcentrum van de UGent. De rest van de tijd corrigeert, redigeert en schrijft ze teksten als De Kommaneuker.

Niet grammaticaal, maar toch correct?

Naast optische en auditieve illusies heb je ook grammaticale illusies. Een zin lijkt dan correct, terwijl hij dat niet is. Of je vatbaar bent voor zo’n illusie hangt af van de taal waarin de zin wordt aangeboden, zo blijkt uit onderzoek van Stefan Frank en studente Patty Ernst (lees het wetenschappelijke artikel hier). Een interview over dit onderzoek verscheen 1 juni jl. in een artikel hier op Nemo Kennislink.

Ivo Nieuwenhuis over ‘Zondag met Lubach’

Vorige week sprak Arjen Lubach op Radboud Open Air. Kort daarvoor verscheen van de hand van onze docent Ivo Nieuwenhuis een artikel over Lubachs mateloos populaire televisieprogramma Zondag met Lubach.

In dit artikel, geschreven voor een speciaal nummer van het wetenschappelijke tijdschrift VIEW, plaatst Nieuwenhuis ZML in de traditie van zowel de Nederlandse als de Amerikaanse satire-tv.

Het artikel is via de onderstaande link te vinden:

Ivo Nieuwenhuis, ‘Televisual Satire in the Age of Glocalization: The Case of Zondag met Lubach’, VIEW: Journal of European Television History and Culture 7:13 (2018).

Lotte Jensen over internationalisering en verengelsing

Het debat over de verengelsing van het universitair onderwijs blijft de gemoederen bezighouden. Afgelopen vrijdag verscheen in NRC Handelsblad een nieuwe bijdrage aan dit debat van de hand van Lotte Jensen.

Jensen pleit ervoor om de eenzijdige focus op de voordelen van het Engels in het hoger onderwijs te vervangen door een visie waarin meertaligheid centraal staat. Ook betreurt ze het zware accent op economische argumenten in de Internationaliseringsagenda die de VSNU (Vereniging van Samenwerkende Universiteiten) en de VH (Vereniging van Hogescholen) onlangs lanceerden.

Wie voor meer internationalisering pleit, zou ook een pleidooi voor meertaligheid moeten houden. De eenzijdige nadruk op het belang van het Engels als voertaal in het hoger onderwijs leidt tot een verschraald idee van internationalisering.

Lees hier het hele artikel.

Tegen de schenen

Na het succesvolle boek Op de hielen uit 2013, is er nu het vervolg Tegen de schenen – geredigeerd door Jos Muijres en Marieke Winkler, uitgebracht door Uitgeverij Vantilt. Het boek bestaat net als het vorige boek uit opstellen over recente Nederlandse en Vlaamse literatuur, maar dit keer worden specifiek boeken besproken die zich kenmerken door een zekere tegendraadsheid en die breken met gangbare conventies en heersende opinies. Behalve door Jos Muijres en Marieke Winkler zijn veel van de opstellen ook geschreven door andere mensen die aan onze afdeling Nederlandse Taal en Cultuur verbonden zijn, zoals o.a. Jeroen Dera, Linda Ackermans en Rob van de Schoor.