‘In kritieke toestand’

 

brems

‘In kritieke toestand’: SCARAB-lezing door Elke Brems

Op 6 december aanstaande houdt dr. Elke Brems (KULeuven/HUBrussel) de jaarlijkse SCARAB-lezing. Deze vindt, evenals vorig jaar, plaats in de Gouden Zaal van het Nijmeegse Villa Lux (Oranjesingel 42). De lezing begint om 20.00 uur en achteraf vindt er traditiegetrouw een borrel plaats.

De lezing is getiteld ‘In kritieke toestand. Over het vertalen van literatuur’. Critici zijn niet de enige beroepslezers die een literaire tekst grondig lezen en kritisch evalueren. Ook literaire vertalers doen dat: zij leveren woord voor woord commentaar bij de brontekst. Goede critici en goede vertalers zijn allebei nauwgezette lezers. Anneke Brassinga noemt vertalen zelfs ‘verdacht sensueel’, omdat je zo dicht bij (de tekst van) een ander komt. Toch is vertalen meer dan ‘een uiterst intieme vorm van lezen’, zoals de literatuurwetenschapper Spivak het uitdrukt. Vertalers maken immers continu keuzes, die gebaseerd zijn op een hele reeks individuele en collectieve normen. In deze lezing wil Brems aan de hand van voorbeelden betogen hoe je vertalen kunt zien als een normatief proces, dat geenszins hoeft onder te doen voor de literaire kritiek.

Toegang tot de lezing is gratis. Aanmelden kan via Jeroen Dera: j.dera[at]let.ru.nl.

Nieuw online naslagwerk ‘Delpher’ gelanceerd!

De Universiteitsbibliotheken van Amsterdam, Groningen, Leiden en Utrecht en de Koninklijke Bibliotheek hebben een nieuw online naslagwerk gelanceerd onder de naam Delpher. Het geeft toegang tot Nederlandse historische teksten uit de digitale collecties van wetenschappelijke instellingen, bibliotheken en erfgoedinstellingen. Bij lancering bevat Delpher ruim 90.000 boeken, 1,5 miljoen pagina’s uit 80 tijdschrifttitels en bijna 100 miljoen artikelen uit kranten. Dit tekstmateriaal dateert uit de 17e tot en met de 20e eeuw en is afkomstig uit een groot aantal instellingen. Ook levert Delpher resultaten uit historisch radiobulletins. Op termijn wordt ook materiaal uit het Nationaal Programma voor het Behoud van het Papieren Erfgoed, Metamorfoze, in Delpher opgenomen.

Wegwijs in het digitale laboratorium Nederlab

e humanities

Op 4 december organiseren Nicoline van der Sijs (RU), Karina van Dalen (Huygens ING/UvA), Els Stronks (UU) en een aantal technici van het Meertens en Huygens Instituut een CLARIN workshop voor letterkundigen onder de neerlandici.

Doel van de workshop is te zien wat Nederlab, het digitale laboratorium dat voor neerlandici in ontwikkeling is voor letterkundigen kan betekenen. Wat willen letterkundigen kunnen zoeken in de digitale teksten die Nederlab aanbiedt? Welke taalkundige onderzoektools zijn bruikbaar? Wat moet speciaal voor letterkundigen ontwikkeld worden gezien het type onderzoek dat letterkundigen doen of willen gaan doen?

Op 4 december kan iedereen eigen onderzoekswensen kenbaar maken en geïnformeerd raken over de mogelijkheden. Het precieze programma volgt nog, maar inschrijven kan door een mailtje te sturen naar Els Stronks (e.stronks@uu.nl). Reiskosten voor die dag worden vergoed met CLARIN subsidie. Ook RMA studenten zijn van harte welkom!

**

Via Nederlab kunnen onderzoekers en studenten alle gedigitaliseerde Nederlandstalige teksten van ca. 800 tot heden gezamenlijk doorzoeken en analyseren met binnen Nederlab ontwikkelde, gebruiksvriendelijke tekstanalysesoftware. Zo biedt Nederlab een laboratorium voor onderzoek naar de veranderingspatronen in de Nederlandse taal en cultuur. Het is de bedoeling dat eind 2013 een eerste versie van de Nederlab-website wordt gelanceerd. In de daarop volgende jaren, tot eind 2017, wordt de website met steeds meer tekstcollecties uitgebreid.

Nieuwe media, nieuwe genres: de oratie van Wilbert Spooren

oratie WilbertOp vrijdag 25 oktober 2013 hield Wilbert Spooren zijn inaugurele rede getiteld Nieuwe media, nieuwe genres in de Academiezaal Aula van de Radboud Universiteit. De oratie is nu online te lezen via de site van CLS (Centre for Language Studies)

 

Uit de inleiding:

“De snelle technologische en sociale ontwikkelingen in nieuwe media maken dat nieuwe genres verschijnen en oude genres verdwijnen waar we bijstaan. Dat veroorzaakt problemen voor officiële communicatie: hoe moet een arts of overheid zich gedragen op Facebook of Twitter? In deze oratie bespreek ik aan de hand van communicatieproblemen rondom nieuwe media in het journalistieke, juridische en gezondheidsdomein een aantal vragen die zich aanbieden voor het onderzoek naar taalgebruik en effectieve communicatie.”

Wilbert Spooren is sinds 1 november 2012 hoogleraar Taalbeheersing van het Nederlands aan de Radboud Universiteit. Zijn onderzoek gaat over de kwaliteit van zakelijke teksten, waarbij hij vooral belangstelling heeft voor kwesties van tekststructuur en discourseperspectief. Hij verzorgt hierover ook onderwijs in de opleidingen Nederlandse Taal & Cultuur en Communicatie- & Informatiewetenschappen.

Ellen Russe goes global: een promovendus in de VS

weblog

door Jeroen Dera

Zeg eens eerlijk: kent u Ellen Russe? Nee he? Een paar maanden geleden had ook ik nog nooit van haar gehoord, tot ik haar naam opeens zag opduiken in A.F. Mannings gedegen studie 60 jaar KRO. Uit de geschiedenis van een omroep (1985). Russe bleek regelmatig op te treden als spreker in het literaire halfuurtje van de interbellumkatholieken en dat vond ik bijzonder interessant: tot nu toe was ik in mijn promotieonderzoek, waarin ik me onder meer bezighoud met de literaire kritiek op de radio in de jaren twintig en dertig, alleen nog maar mannen tegengekomen die voor de microfoon boekbesprekingen verzorgden. Ik zette dan ook ogenblikkelijk mijn letterkundige speurneus op en ging een keur van bibliografieën en archieven te lijf, maar over Russes radioactiviteiten was nog minder te vinden dan over de schrijfster Wilma, die ik een paar weken eerder had ontdekt als baken in de mist van de vooroorlogse protestantse letterkunde.

“Ellen Russe goes global: een promovendus in de VS” verder lezen

Te verschijnen: Avenue-bijdragen van Cees Nooteboom

AfbAvenue_1965-800

Aanstaande zondag is de Nederlandse schrijver Cees Nooteboom te gast bij VPRO boeken.

Hij spreekt dan over het Nederlandse glossy-magazine Avenue, waarvan hij literairredacteur was van 1967 tot 1982. Avenue was een combinatie van kunst en lifestyle, van elegantie en grafisch experiment en was ongekend populair.

Op 16 november verschijnt bij De Bezige Bij een prachtige facsimile-uitgave met een selectie van Nootebooms poëzievertalingen en bijdragen uit het literair supplement van Avenue. Het boek is samengesteld en ingeleid door Esther op de Beek.

nooteboom-avenue-2013

Voor meer informatie over het boek, zie hier.

 

Esther Op de Beek, docent Radboud Universiteit Nijmegen, schreef eerder een interessant artikel in het ‘Tijdschrift voor tijdschriftstudies’ over het literair supplement in ‘Avenue’.

 

 

Geesteswetenschappen in de Groene

ILoveHumanitiesIn de Groene Amsterdammer van deze week staan de geesteswetenschappen centraal. Wat is het nut ervan en wat zijn de meest veelbelovende ontwikkelingen van de afgelopen jaren? Op dit blog vind je de reacties van 103 wetenschappers, onder wie onze stafleden dr. Lotte Jensen en prof.dr. Nicoline van der Sijs. Ook veel andere wetenschappers van de Radboud Universiteit hebben gereageerd.

Lotte Jensen over kinderboeken, het Leidens beleg en een veranderende moraal

foto 8Elk jaar organiseren de Drie October Vereeniging en de Universiteit Leiden een historische lezing, om het beleg en ontzet van Leiden te herdenken. Dit jaar werd de lezing gegeven door Lotte Jensen, die sprak over het beleg en ontzet in kinderboeken en stripverhalen. Van de lezing is een uitgebreide, fraai geïllustreerde publicatie verschenen, getiteld De les van Leeuwtje. Kinderboeken over het beleg en ontzet van Leiden (Leiden: Primavera Pers, 2013).

In dit boek laat Jensen zien hoe de moraal in de loop van twee eeuwen veranderde onder invloed van historische en politieke omstandigheden. Zo is de jeugdheld in de oudere kinderboeken, Leeuwtje, helemaal verdwenen uit de eigentijdse kinderboeken. Leeuwtje is de bijnaam van een dapper jongetje dat op 5 juli 1574 ziet hoe een Spaanse soldaat zijn vader probeert neer te steken. Hij wordt echter gevangen genomen door de Spanjaarden, waarna hij wordt opgehangen, gemarteld en gedood.

Na 1969 komt hij in geen enkel kinderboek meer voor. Dan wordt Cornelis Joppensz., die de hutspot zou hebben uitgevonden, de grote held. Dat verhaal berust weliswaar op een mythe, maar het sloot kennelijk beter aan bij de belevingswereld van de moderne jeugd dan het gruwelijke verhaal van Leeuwtje.

In het boek is ook veel aandacht voor Postduiven voor den Prins (1941) van A.D. Hildebrand. In dit boek klinkt de context van de Tweede Wereldoorlog sterk door: de Oranjeliefde, vaderlandsliefde en verzetsmentaliteit spatten van de pagina’s af. Van een heel ander kaliber is de recente Suske en Wiske over Leidens beleg en ontzet uit 2011. Vermaak staat voorop. Een glansrol wordt vervuld door supergeus Jerommeke die zijn longen vult, blaast en zo een storm doet opsteken.

Plaatje kaftDe les van Leeuwtje volgt zo de veranderende moraal door de eeuwen heen. Iedere kinderboekenschrijver vertelt zijn eigen verhaal over Leidens beleg en ontzet. Maar uiteindelijk is er ook een overkoepelende moraal, die we bij alle kinderboekenschrijvers kunnen terugvinden: het kwade wordt gestraft en goed gedrag loont.

 

 

Bestellen of meer info: Primavera Pers

 

De studenten die onlangs de proefpersonen die toen de experimenten uitvoerden testten hadden veel succes in het minorvak

door Stefan Frank

Begrijp je de titel van dit stukje? Strikt genomen is hij grammaticaal correct, maar de dubbele inbedding maakt hem lastig te volgen. Veel mensen vinden zulke zinnen zelfs onacceptabel. Stel nu dat we de zin ongrammaticaal maken door het middelste werkwoord weg te laten:

De studenten die onlangs de proefpersonen die toen de experimenten uitvoerden hadden veel succes in het minorvak.

Klinkt het zo beter? In het Engelse worden dit soort ongrammaticale zinnen vaker als acceptabel beoordeeld dan de grammaticale versies. Dit staat bekend als een grammaticaliteitsillusie. Onlangs heeft een groep Psycholinguïsten aan de Universiteit van Potsdam aangetoond dat deze illusie ook te zien is in de snelheid waarmee wordt gelezen: Proefpersonen met Engels als moedertaal bleken langer te doen over de grammaticale dan de ongrammaticale versies van dubbel ingebedde zinnen. Wanneer echter Duitstaligen werden getest op Duitse vertalingen van de zinnen, gebeurde er iets onverwachts: De grammaticaliteitsillusie ging niet langer op. Integendeel, Duitsers lazen de grammaticale zinnen sneller dan de ongrammaticale versies. Dit zou aan de structuur van de taal kunnen liggen. Omdat in het Duits werkwoorden vaak aan het eind van een zin staan, zijn Duitstaligen (meer dan Engelstaligen) gewend te wachten op een werkwoord. Misschien dat het daardoor eerder opvalt als een werkwoord ontbreekt.

Als Duitsers zo goed zijn in ingewikkelde zinnen, dan willen wij dat natuurlijk ook. In het afgelopen semester hebben de acht studenten van het minorvak Psycholinguïstisch Onderzoek Nederlandse versies van de dubbel ingebedde zinnen gemaakt en die voorgelegd aan Nederlandstalige studenten. Het resultaat was precies zoals in het Duits: De grammaticale zinnen worden sneller gelezen dan de ongrammaticale, dus er was geen grammaticaliteitsillusie.

Net als Duitstaligen, maar in tegenstelling tot Engelstaligen, kunnen wij dus prima omgaan met laatkomende werkwoorden. Zouden we dit talent dan ook toepassen als Engels lezen? Dit hebben we onderzocht door studenten Engels (met Nederlands als moedertaal) te testen in het Engels. Het resultaat: de grammaticaliteitsillusie was terug, net als bij moedertaalsprekers van het Engels.

Intussen was gebleken dat die Psycholinguïsten uit Potsdam hetzelfde onderzoek al hadden uitgevoerd op Duitsers, met dezelfde uitkomst. Blijkbaar kunnen Nederlanders en Duitsers hun bijzondere taalvaardigheden niet gebruiken om complexe Engelse zinnen beter te begrijpen. Dat is misschien jammer voor ons, maar als ontdekking bleek het interessant genoeg om het dit jaar te mogen presenteren op de belangrijkste Europese conferentie voor Psycholinguïstiek (Architectures and Mechanisms for Language Processing) in Marseille.

Verschenen en gerecenseerd: ‘Geschiedenis onder de guillotine’

om.verheijen3d_300Deze maand verscheen bij uitgeverij Vantilt Geschiedenis onder de guillotine. Twee eeuwen geschiedschrijving van de Franse revolutie geschreven door Bart Verheijen, promovendus van het Proud to be Dutch onderzoeksproject.

In Geschiedenis onder de guillotine voert Bart Verheijen ons dwars door het Frankrijk van de negentiende en de twintigste eeuw, waarin liberalen, republikeinen, marxisten en revisionisten met elkaar streden om de erfenis van de Franse Revolutie. Hoe verhouden vrijheid, gelijkheid en broederschap zich tot de revolutionaire terreur? En in hoeverre is Frankrijk schatplichtig aan de terreur? De debatten over deze vragen tonen hoe bepalend de revolutie in de afgelopen tweehonderd jaar is geweest voor de ontwikkeling van de Franse samenleving.

Vrij Nederland-criticus Carel Peeters schreef er als eerste een recensie over. Benieuwd wat hij ervan vond? Lees de gehele recensie op de site van Vrij Nederland.
Het boek wordt op vrijdag 27 september gepresenteerd in Maison Descartes, Amsterdam.