16 februari: UCEMS Publieksdag over tolerantie in vroegmodern Europa

Op zaterdag 16 februari a.s. vindt de jaarlijkse publieksdag van het Utrecht Centre for Early Modern Studies (UCEMS) plaats. Het thema van dit jaar is Vrijheid en Vervolging: Tolerantie in Vroegmodern Europa.

Was er in de tolerante Republiek ruimte om openlijk over seks te spreken? Waarom werden heksen vervolgd in vroegmodern Europa? Waar lagen de grenzen over wat je wel en niet kon zeggen in die tijd?

Deze en meer vragen zullen beantwoord worden op de aankomende publieksdag van het UCEMS. Op zaterdagmiddag 16 februari 2019 (12.30-17.00, Janskerkhof 3 te Utrecht) openen de deuren van de universiteit zich voor alle geïnteresseerden en zullen academici hun onderzoek presenteren rondom het thema Vrijheid en Vervolging: Tolerantie in Vroegmodern Europa. Naast presentaties staat er tevens een bronnenparade op het programma: aanschouw onder meer de vroegste Nederlandstalige drukken en maak kennis met zeventiende-eeuwse studies.

Toegang is gratis, wel graag aanmelden via uu.ucems@gmail.com.

Programma

12.30 – 13.00              Inloop met koffie en thee

13.00 – 13.15              Woord van welkom door Rozanne Versendaal

13.15 – 13.45              dr. Martine Veldhuizen – Kritiek uiten op machthebbers: waarheidssprekers als personages in de eerste gedrukte boeken in het Nederlands (1450-1500)

13.45 – 14.15              dr. Karen Hollewand – Verbannen en vergeten: Hadriaan Beverland en zijn ideeën over seks en zonde

14.15 – 14.35              Studentenpresentaties door Nelleke Tanis en Carmen Verhoeven

14.35 – 15.00              Pauze

15.00 – 15.30              drs. Steije Hofhuis – Heksenjacht: een viraal verschijnsel?

15.30 – 16.00              Bronnenparade

16.00 – 16.30              prof. dr. Wijnand Mijnhardt – Godsdienstterreur, nieuwe werelden en immigratie: over de wortels van de Nederlandse tolerantie

16.30 – 17.00              Dankwoord en aansluitende borrel

Utrecht Centre for Early Modern Studies

Het UCEMS is Nederlands’ grootste onderzoekscentrum dat de geschiedenis, religie, politiek, literatuur, kunst, muziek en wetenschap van de periode tussen ca. 1500 tot 1800 in internationaal perspectief bestudeert.

31 januari: Neerlandistiek in het Nieuws

Op donderdag 31 januari organiseert de afdeling Nederlandse Taal & Cultuur de jaarlijkse dag Neerlandistiek in het Nieuws voor studenten en andere belangstellenden. Tijdens deze dag worden diverse kanten van de Neerlandistiek belicht door sprekers van binnen en buiten de RU.

Programma

Ontvangst | 9.30 – 9.45 | E 2.53

Opening | Prof. dr. Lotte Jensen | 9.45 – 10.00 | E 2.53

De economische betekenis van taal | Dr. Mieke Smits | 10.00 – 10.45 | E 2.53
Taal is onmiskenbaar van belang voor onze identiteit, onze cultuurbeleving en onze samenleving. Dat geldt voor de Nederlandse taal, voor variëteiten en voor andere talen. Vaak wordt taal tot de zachtere maatschappelijke sectoren gerekend en niet tot de economische sector. In deze lezing gaat Mieke Smits van de Taalunie in op de vraag of dat terecht is en wat de economische betekenis is van taal.

Pauze | 10.45 – 11.00

Hard tegen hard? | Prof. dr. Bé Breij & Dr. Yvette Linders
11.00 – 11.45 | 12.00 – 12.45 | E 2.18
We kunnen er niet omheen: het publieke debat verandert. Welke mogelijkheden biedt de retorica aan communicatieprofessionals om een overtuigend (weer)woord te bieden in het tumult? We verkennen verschillende reactiestrategieën op basis van respectievelijk logos (argumenten), ethos (karakter en reputatie) en pathos (emotie). We kijken naar inhoud en stijl, claims en frames en houden spreker, medium en doelgroep voortdurend in de gaten.

De kunst van het proosten | Adriaan Duiveman MA
11.00 – 11.45 | 12.00 – 12.45 | E 3.14
Alcohol drink je niet zomaar. Van de katholieke mis tot Stef Stuntpiloot, complexe rituele handelingen omlijsten je drankconsumptie. In de zeventiende- en achttiende-eeuwse Nederlanden vormden drinkrituelen een belangrijk onderdeel van het sociale leven van mannen. Aan de hand van drinkliederen en moralistische literatuur loodst cultuurhistoricus Adriaan Duiveman je door de geschiedenis van drinken, dronkenschap en het archetypische drinkritueel: de heildronk.

Literair productiehuis Wintertuin | Tom Verstappen
11.00 – 11.45 | 12.00 – 12.45 | E 3.18
Workshop over het literaire bedrijf, waarin verschillende auteurs en periodes uit de literatuurgeschiedenis voorbij zullen komen.
Vrouwelijk gezever of mannelijke kletskoek – wartaal of werkelijkheid?

Ilona Plug MA | 11.00 – 11.45 | 12.00 – 12.45 | E 3.15
Tijdens de workshop gaan we kijken naar een transcript van een huisarts-patiëntgesprek, waarin we een aantal linguïstische elementen zullen gaan coderen die vaak als kenmerkend worden gezien voor mannelijk of vrouwelijk taalgebruik. Extra uitdaging: kunnen we op basis van het taalgebruik de sekse van de huisarts en de patiënt ‘raden’?

Lunch | 12.45 – 13.45 | Refter

Vertrokken Nederlands | Prof. dr. Nicoline van der Sijs & Kristel Doreleijers MA
14.00 – 14.45 | E 2.53
Al decennialang emigreren jaarlijks (tien)duizenden Nederlanders en Vlamingen om in een ander land een nieuw leven op te bouwen. Algemeen wordt gezegd dat deze emigranten in den vreemde snel hun moedertaal opgeven. Desondanks is nog nooit systematisch onderzocht hoe geëmigreerde Nederlanders en Vlamingen in den vreemde met de Nederlandse taal en de Nederlandse/Vlaamse cultuur omgaan. Om dit te onderzoeken is een wereldwijd pilotproject opgezet door het Meertens Instituut, met medewerking van de Nederlandse Taalunie. In onze presentatie bespreken wij hoe dit project is opgezet en wat de eerste resultaten zijn.

Maria van Gelre: terugblik en toekomst | Prof. dr. Johan Oosterman
14.45-15.30 | E 2.53
Een klein idee van ruim vier jaar geleden groeide uit tot een groot onderzoeksproject en een tentoonstelling die veel belangstelling genereerde en meer dan 50.000 bezoekers trok. De volstrekt onbekende hertogin uit de vijftiende eeuw is doorgedrongen in de canon van sterke en memorabele middeleeuwse vrouwen uit de Nederlandse geschiedenis, en bijna werd ze de Grootste Gelderlander aller tijden. In deze lezing geef ik een korte geschiedenis van het project en trek ik een paar lessen voor de historische letterkunde en de geesteswetenschappen in onze tijd.

Pauze | 15.30-16.00

Gerbrandt Adriaensz. Bredero: een vrolijkerd of een melancholicus?
Dr. René van Stipriaan | 16.00-17.00 | E. 2.53
Het oeuvre van Gerbrandt Adriaensz Bredero (1585-1618) bestaat voor een groot deel uit vrolijke liedjes en komische toneelstukken. Veel scènes zijn ook nu nog onweerstaanbaar grappig. Toch zit er ook een andere kant aan zijn oeuvre: een deel van zijn werk kenmerkt zich door een bedachtzame en soms zelfs zwaarmoedige toon. Twee zielen in één borst? En in hoeverre speelden gebeurtenissen in zijn eigen tijd hierin mee?

Borrel | 17.15-18.30 | Cultuurcafé

Ilona Plug wint Onze Taal @ DRONGO-prijs

Zaterdag 10 november won Ilona Plug (promovendus Communicatie- en informatiewetenschappen aan onze faculteit) de Onze Taal @ DRONGO-prijs voor de beste presentatie tijdens het DRONGO talenfestival. Ilona Plug onderzoekt de rol van sekse en gender bij de communicatie tussen arts en patiënt. De jury, die bestond uit een afvaardiging van Onze Taal en van Drongo zelf, was onder de indruk van de duidelijke manier waarop Plug haar uiterst actuele en relevante onderzoek presenteerde. De onderzoekster wint een masterclass wetenschapscommunicatie, verzorgd door de redactie van Onze Taal.

Eervolle vermeldingen gingen naar het project van Gwennie Debergh van de Universiteit Antwerpen en naar het Moving Arts Project. Debergh onderzoekt of een game leerlingen kan stimuleren complexe literatuur te lezen. Het Moving Arts Project verzamelde en presenteerde de ervaringen van TransTaalKinderen, oftewel kinderen die tolken voor hun familieleden.

De jury was blij verrast met alle verschillende technologieën die werden ingezet voor onderzoek: Facebook, apps, virtual reality … het werd allemaal op creatieve wijze gebruikt om gegevens te verzamelen en voor het voetlicht te brengen.

Weer zin in lezen

Door Tommie van Wanrooij, derdejaars Nederlandse Taal en Cultuur

Op vrijdag 16 november vond het symposium ‘Literatuur voor de klas’ plaats, onder andere in het kader van de Master Language-cursus ‘Moderne letterkunde in het onderwijs’, georganiseerd door de Radboud Universiteit en de Universiteit Utrecht. Het was voor het eerst dat een dergelijk symposium georganiseerd werd, en de eerste editie was meteen een succes met meer dan honderd enthousiaste bezoekers.

Tijdens de opening van het symposium stelde Stefanie Ramachers het doel vast voor de komende uren: erachter komen hoe we op basis van wetenschappelijk onderzoek kunnen bijdragen aan de literatuurdidactische praktijk op middelbare scholen.

De eerste spreker, Roel van Steensel, bijzonder hoogleraar leesgedrag aan de Vrije Universiteit Amsterdam en universitair docent onderwijswetenschappen aan de Erasmus Universiteit Rotterdam, besprak in zijn fraai getitelde lezing ‘Weerzin tegen lezen of weer zin in lezen’ het belang van een positieve leesmotivatie onder jongeren. Lezen heeft immers een aantoonbaar positief effect op de hersenontwikkeling. Het is dus erg belangrijk om negatieve leeservaringen bij leerlingen te voorkomen. Methodes waarbij jongeren goed begeleid worden bij het kiezen van boeken, bijvoorbeeld door het matchen van boeken en leerlingen, kunnen hier sterk aan bijdragen. De zwakke lezer kan dus met de juiste begeleiding alsnog een sterke lezer worden, die plezier heeft in het lezen.

“Weer zin in lezen” verder lezen

Blije kletskopjes

Door Gaby Verhoeven

Zaterdag 27 oktober was het tijd voor de tweede editie van het Kletskoppen Kindertaalfestival in bibliotheek De Mariënburg, waar ik heb geholpen als vrijwilliger. Dit taalfestival werd georganiseerd door de Radboud Universiteit en het Max Planck Instituut voor Psycholinguïstiek (MPI). En zoals de naam al doet vermoeden, draaide alles op deze dag om taal. Door middel van verschillende activiteiten, zoals een snelcursus Zweeds of Spaans, meertalige voorleessessies, taalonderzoekjes en een Nijntje-voorstelling, konden de 350 tot 380 (!) aanwezige kinderen stickers verzamelen. Als hun stickerkaart vol was, konden ze een cadeautje en een certificaat ophalen, dat ondertekend werd door “echte” taalwetenschappers.

Het was erg leuk om te zien hoe enthousiast kinderen, maar ook hun ouders, bezig waren met de verschillende activiteiten. Ik heb meerdere malen gehoord dat kinderen nog niet naar huis wilden, omdat ze nog één taalonderzoekje moesten doen of dat ze toch écht nog even wat Japanse woordjes wilden leren. Ook ouders werden door deze dag gestimuleerd om na te denken over het belang van taal voor de ontwikkeling van hun kinderen. Terwijl hun kinderen bezig waren met taalonderzoekjes, stelden zij leergierig vragen aan studenten en medewerkers van de RU en het MPI over van alles en nog wat. Ze reageerden vaak ook enthousiast als ik ze de vraag stelde of ze zich in wilden schrijven voor de database voor het Baby & Child Research Center en het 2in1 project van de RU. Dit houdt in dat zij benaderd kunnen worden om deel te nemen aan onderzoek naar bijvoorbeeld tweetaligheid bij kinderen of om vroege taalontwikkeling bij jonge kinderen.

Kortom: het was een hele leuke dag waarop de kinderen en hun ouders gezien hebben hoe interessant taalonderzoek is én waarmee mogelijke participanten gevonden zijn voor toekomstige onderzoeken. Kijk vooral ook eens op de Facebook-pagina voor een wat uitgebreider overzicht van wat er allemaal gedaan is én geef je vooral ook op als vrijwilliger voor de derde editie van volgend jaar! Ik heb namelijk een voldaan gevoel overgehouden aan een dag vol met blije kletskopjes!

Jeroen Brouwers-estafette: ‘Het hout’ integraal voorgelezen

Op de Dies Natalis van de Radboud Universiteit Nijmegen ontvangt schrijver Jeroen Brouwers dit jaar een eredoctoraat. Om die feestelijke gebeurtenis én het werk van de auteur nog eens extra onder de aandacht te brengen, organiseert de Afdeling Nederlandse Taal en Cultuur van de Radboud Universiteit de Jeroen Brouwers-estafette.

Op maandag 15 oktober wordt Het Hout, de meest recente roman van Brouwers, integraal voorgelezen door liefhebbers: studenten en medewerkers van de Radboud Universiteit, maar ook tal van mensen van buiten de universiteit. Elke deelnemer neemt een kwartier voorleestijd voor zijn/haar rekening.

Te zien en horen zijn onder (veel) meer: Daniël Wigboldus (voorzitter college van bestuur RU), Frank Tazelaar (zakelijk directeur De Nieuwe Oost), Theo Engelen (oud-rector-magnificus RU), Cobi van Baars (schrijfster), Natalia Grygierczyk (directeur Universiteitsbibliotheek), Margot van Mulken (decaan Faculteit der Letteren RU), Pien Houthoff (directeur arthouse LUX).

De estafette begint en sluit met Jeroen Brouwers zelf die op videobeeld de openings- en slotalinea’s van zijn roman voordraagt.

Iedereen is van harte uitgenodigd om een kwartier, een paar uur of de hele dag te komen luisteren.

De Brouwers-estafette vindt plaats op

  • Datum: maandag 15 oktober
  • Locatie: hal Erasmusgebouw, Erasmusplein 1 NIJMEGEN
  • Tijd: tussen 9.00 en 18.00 uur

Vrijwilligers gezocht voor kindertaalfestival

Oproep aan studenten (van de organisatie van het Kletskoppen kindertaalfestival):

Op zaterdag 27 oktober 2018 vindt de tweede editie van het Kletskoppen kindertaalfestival plaats, in de stadsbibliotheek van Nijmegen.

Dit festival heeft tot doel om kinderen, (groot)ouders en andere geïnteresseerden op een toegankelijke en plezierige manier te leren, informeren en amuseren rondom taal. Voor ons als wetenschappers een uitgelezen kans om ‘het publiek’ een kijkje in onze (taal)keuken te geven. Afgelopen jaar was een razend succes met 800 bezoekers waaronder 300 kinderen.

Een groot deel van dit succes was te danken aan de vele vrijwilligers die ons toen hebben geholpen, in de weken en dagen voor het festival, maar vooral op de grote dag zelf. Ook dit jaar kunnen wij heel wat helpende handen gebruiken, bijvoorbeeld bij het in gereedheid brengen van de bibliotheek, contact leggen met kinderen en hun ouders, hen de weg wijzen en uitleg geven over het programma of meehelpen bij bepaalde activiteiten, waaronder knutselen. Dit is ook een uitstekende kans om te zien hoe al die wetenschappelijke inzichten waar je op de collegebanken over leert vertaald kunnen worden naar “the real world”!

Ben jij beschikbaar op 27 oktober en vind je het leuk om (een deel van) die dag je handen uit de mouwen te steken tijdens ons Kletskoppen kindertaalfestival? Meld je dan gauw aan als Kletskoppen-vrijwilliger via: kletskoppen.festival@gmail.com. Uiteraard volgt er meer informatie (via mail en/of een bijeenkomst in oktober), zodra je je hebt aangemeld.

Graag tot ziens!

Lezing Thomas Verbogt: ‘De stad die je bent’

Op donderdag 13 september houdt schrijver Thomas Verbogt een lezing onder de titel De stad die je bent. Dit doet hij in het kader van het lustrum van de Radboud Universiteit.

Verbogt werd in 1952 geboren in Nijmegen, groeide er gelukkig op en ging er op het kookpunt van de jaren zeventig opgelucht weg. Maar de stad die hij bleef koesteren keerde daarna veelvuldig terug in zijn werk.

Datum: donderdag 13 september 2018
Tijd: 16:30 tot LocatieGrotiusgebouw zaal 0.100

Inschrijven voor de lezing via deze link.

 

Presentatie biografie Jan Walravens (door Jos Joosten)

Op donderdag 6 september a.s. wordt in boekhandel Roelants te Nijmegen De verdeelde mens: Jan Walravens (1920-1965), schrijver, ijkpunt, avantgardist gepresenteerd: de langverwachte biografie van de Vlaamse avantgardist Jan Walravens, geschreven door hoogleraar Nederlandse letterkunde Jos Joosten.

Walravens was een centrale figuur in het naoorlogse Vlaamse cultuurleven.  Hugo Claus dacht ‘bij elk boek, bij elke dichtbundel of toneelstuk, eerst en vooral aan wat Jan ervan zou denken’. Louis-Paul Boon had, als hij schreef, vaak in zijn hoofd: ‘Dit zal Jan mooi vinden! Dit zal hij graag lezen.’

Tussen 1944 en 1965 was Brusselaar Jan Walravens (1920-1965) het absolute ijkpunt in de Vlaamse avant-garde. Hij introduceerde het existentialisme en was de eerste die in het Nederlandse taalgebied sprak over experimentele poëzie. Met zijn tijdschrift Tijd en Mens bracht hij Vlaamse en Nederlandse Vijftigers en Cobra-schilders bijeen. In de laatste jaren van zijn korte leven was hij een van de culturele-televisiepioniers en verzorgde hij, onder andere, het televisiedebuut van W.F.Hermans. Bovendien schreef hij twee ophefmakende romans en een aantal ontroerende novellen.

De verdeelde mens is gebaseerd op talloze niet eerder gepubliceerde documenten, zoals Walravens’ dagboeken, de brieven aan zijn verloofde en zijn correspondentie met Hugo Claus. Het geeft inkijkjes in het (nog verrassend cultureel actieve) Berlijn anno 1943, de Brusselse kunstwereld na de oorlog, en de doorbraak van de avantgarde in literatuur, schilderkunst en theater in de jaren vijftig.

Bij de presentatie zal een onbekend beeldfragment getoond worden van Hugo Claus’ voordracht van zijn in-memoriamgedicht voor Jan Walravens. Dr. Jan de Roder zal het boek met een speech ten doop houden. De muzikale omlijsting wordt verzorgd door het Ibert Trio.

Plaats: Boekhandel Roelants (Van Broekhuysenstraat 34, Nijmegen)
Tijd: donderdag 6 september, 18:00 uur

Alumna Linda Drijvers dit weekend op Lowlands

Komend weekend is het weer tijd voor Lowlands, met zoals gewoonlijk ook veel aandacht voor wetenschap. In dat kader zal ook alumna van onze opleiding Linda Drijvers daar aanwezig zijn. Zij werkt momenteel als onderzoeker voor het Max Planck Institute for Psycholinguistics.

Uit een eerder nieuwsbericht van de RU-website:

Praten in 3D

Als je op een lawaaiig festival je boodschap wil overbrengen ga je waarschijnlijk schreeuwen of je gebruikt handgebaren. Maar is dit de beste manier om je boodschap over te brengen? Welke kenmerken van je bewegingen dragen het meest bij aan taalbegrip? En maakt het uit of je gesprekspartner naar je ogen, handen of mond kijkt? Onderzoekers van de Radboud Universiteit en het Max Planck Institute for Psycholinguistics in Nijmegen willen dit testen door communicatie in 3D te brengen. Door gebruik te maken van Microsoft Kinect en eye tracking brillen worden spraak en gezichts-, oog- en lichaamsbewegingen gevolgd terwijl je met iemand praat.

Onderzoeker Linda Drijvers kijkt er naar uit:  ‘Wat onderzoek op Lowlands zo interessant maakt, is de diversiteit van de deelnemers. Van jong tot oud, van Nederlanders tot internationale bezoekers. En het zijn natuurlijk festivalbezoekers. Zij zijn gewend om te doen wat wij onderzoeken: hoe communiceer je in lawaai?’

Onderzoekers James Trujillo (midden) observeert twee mensen die in 3D communiceren.