Taalkundig geroezemoes rondom Het Groot Dictee van 2013

KootenNeijt

Anneke Neijt

De mooie bijvangst van Het Groot Dictee 2013 is dat dit dictee leidde tot maar liefst vier taalkundige discussies. Het gaat om hardnekkige kwesties, vragen die nog niet bevredigend beantwoord zijn, hoezeer taalkundigen ook hun best doen: (1) “dan of als?”, (2) “spelling is wel/niet taal”, (3) “weg met de standaardspelling”, en (4) “hoe lossen we kippenhok – kippeëi en bessenwijn – bessestruik op?”

Ten eerste de discussie over dan en als: Kees van Kooten laat zien dat dan helpt om dubbelzinnigheden te voorkomen, terwijl Helen de Hoop laat zien dat daarmee niet alle dubbelzinnigheden de wereld uit zijn. Tja – taal blijft dubbelzinnig. Als schrijver moet je je daar bewust van zijn, en je kunt die dubbelzinnigheid zelfs uitbuiten, denk aan wiewauwen in Het Groot Dictee dat naast ‘krioelen’ ook ‘raaskallen’ betekent. “Taalkundig geroezemoes rondom Het Groot Dictee van 2013” verder lezen

De week van… Jeroen Dera

Jeroen Dera is promovendus en docent Moderne Nederlandse Letterkunde.

foto

Maandag 16 december

Acht uur. Ik zou zo graag willen dat ik met een ander genenpakket geboren was. Mensen die ’s ochtends heel gemakkelijk wakker kunnen worden, schijnen namelijk een speciaal eiwit aan te maken dat het slaapdronken gevoel blokkeert. Van zo’n eiwit heeft mijn lichaam helaas nog nooit gehoord, zeker niet op maandagochtend, dus ik blijf nog maar even liggen. Vriendinlief is al lang en breed naar haar werk – advocatenkantoren in Arnhem vergen immers reistijd, vooral ’s morgens vroeg – en ik besluit me naar haar kant van het bed te verplaatsen. Dan heb ik tenminste alvast mijn kussen verlaten. “De week van… Jeroen Dera” verder lezen

Hoe praten Nederlandse moeders tegen hun baby?

baby-koptelefoon
Van Amerika tot Japan passen ouders zich aan als ze tegen hun baby praten: de stem gaat omhoog en de spraak wordt wat zangeriger. De precieze implementaties van deze aanpassingen verschillen echter van taal tot taal. Titia Benders, post-doc onderzoeker bij eerstetaalverwerving, heeft dit fenomeen nu bij Nederlandse moeders onderzocht en recent gepubliceerd in het tijdschrift “Infant Behavior and Development”.
.
De 18 onderzochte moeders spraken inderdaad wat hoger en zangeriger tegen hun baby dan tegen een volwassene. Een nieuwe bevinding was dat de moeders ook meer glimlachend klonken als ze met hun baby speelden. Zo’n ‘glimlachende’ klank kun je soms ook aan de telefoon horen: als je opneemt hoor je meteen of de persoon aan de andere kant van de lijn glimlacht of niet. Titia onderzoekt nu of ook baby’s een glimlach kunnen horen. Stay tuned!
.
Het artikel van Titia Benders is tot 31 januari 2014 gratis te lezen.

Jurylid Anneke Neijt kondigt Groot Dictee aan

Anneke Neijt is hoogleraar Nederlandse Taalkunde en maakt sinds enige jaren deel uit van de jury van het Groot Dictee der Nederlandse Taal, dat 18 december aanstaande plaatsvindt (21.30, Nederland 1).

neijt dictee

Aankomende ’s woensdagavond treffen ik u tegen bij het Groot Dictee!

Het gaat dit jaar om spelfouten én taalfouten bij het Groot Dictee. De deelnemers schrijven eerst op wat er gedicteerd wordt, en onderstrepen daarna de grammaticale fouten. De schrijver van het dictee is de man aan wie we graaft zich autobio in de Dikke Van Dale te danken hebben. Als geen ander beheerst hij het genre van de net-niet-grammaticale zinnen: Kees van Kooten. Hij heeft iets met het woordje zich dat te pas en te onpas opduikt. Taalfouten leiden vaker tot misverstanden dan spelfouten, is zijn boodschap, en dat dan moet beslist dan blijven. Van Kooten illustreert dat meesterlijk met de krantenkop ‘Taalhervormer Paardekooper schreef liever sjem als jam.’ Wie als door dan vervangt leest wat er bedoeld is:  ‘Taalhervormer Paardekooper schreef liever sjem dan jam.’ Saillant detail is dat er zojuist een wetenschappelijk artikel is verschenen over als en dan met de conclusie dat als taalkundig meer voor de hand ligt, want als is het voegwoord van vergelijking en dan is meestal een bijwoord. Van Kootens illustratieve voorbeeld laat zien dat je ook met de betekenis rekening moet houden.

Vorig jaar was het Adriaan van Dis die de prachtig tekst Zijn waar wij niet zijn schreef. Op de foto bij dit bericht (v.l.n.r. Anneke Neijt, Ludo Permentier en Adriaan van Dis) bespreken de leden van de jury met hem het ik-besef. Over het dictee van dit jaar mag ik niets vertellen, want strikte geheimhouding – na woensdag meer.

Zie verder:
Interview met Kees van Kooten
Het artikel met de gewraakte titel
Titel en samenvatting van het wetenschappelijke artikel over dan en als

Lieke van Deinsen wint Moderne Heliconprijs

worm en donder

 

 

 

 

 

 

Op 12 december werd het vierde deel uit de literatuurgeschiedenisreeks van de Taalunie gepresenteerd. In de sfeervolle Doopsgezinde kerk aan de Amsterdamse Singel verzamelde zich een geanimeerd publiek voor de doop van Worm en Donder. Geschiedenis van de Nederlandse literatuur: de Republiek, 1700-1800.

Voor de gelegenheid schreven de auteurs, Inger Leemans en Gert-Jan Johannes, naar goed achttiende-eeuws gebruik een genootschappelijke prijsvraag uit, met als prangende vraag: ‘Wat is de waarde van de achttiende-eeuwse literatuur?’ Naar minder goed achttiende-eeuws gebruik kreeg de prijsvraag ook daadwerkelijk respons. Met collega Floris Solleveld (Geschiedenis) sleepte Lieke van Deinsen, promovenda en docent historische letterkunde, de eerste prijs in de wacht door de achttiende-eeuwse laaglandse literatuur uit te leggen voor de facebookgeneratie. De inzending is hier te bewonderen.

De week van… Margit Rem

fotomargitMargit Rem is universitair docent historische taalkunde en maakt als opleidingscoördinator deel uit van het dagelijks bestuur van de afdeling Nederlandse taal en cultuur.

Maandag 2 december

Om 7.00 gaat de wekker. Hoewel ik gisteravond nog wat ben gaan drinken met een vriendin voel ik mij uitgerust. We hebben het niet te laat gemaakt en dat is natuurlijk niet onverstandig aan het begin van een nieuwe week. Snel onder de douche, kinderen wakker maken, kop koffie, afspreken wie hoe laat thuis is, halve kussen en een aai en dan op de fiets naar het Amstelstation. De intercity van 8.00  komt te laat binnen en dat betekent over het algemeen dat we achter een stoptrein of goederentrein nog meer vertraging zullen oplopen. Het valt uiteindelijk mee en om 9.40 loop ik het bestuursgebouw op de Comeniuslaan binnen. Ik zet mijn handtekening onder een BA-diploma en ga daarna naar het Erasmusgebouw. “De week van… Margit Rem” verder lezen

Presentatie Wyke Stommel

wyke

Op 8 januari 2014 organiseert de Vrije Universiteit Amsterdam een mini-symposium ter gelegenheid van de promotie van Keun Sliedrecht. Thema van het symposium is formulations (‘samenvattingen’) in interactie. Wyke Stommel presenteert haar onderzoek naar adviesgesprekken in medische context. Ze bespreekt zowel chat- als telefoongesprekken.

 

Locatie:                           Vrije Universiteit Amsterdam, Hoofdgebouw, De Boelelaan 1105 Aanmelden:                   vóór 3 januari 2014 via k.sliedrecht@erasmusmc.nl

Programma

12:45                              Doors open (coffee & tea will be available)
13:00-13:05                  Opening and introduction
13:05-14:00                  Keynote presentation by Galina Bolden (Rutgers University):

A trip down memory lane: Observations on formulating memories and the organization of co-remembering in conversation (co-authored with Jenny Mandelbaum)

14:00-14:15                 Coffee & tea break
14:15-14:45                  Presentation Fleur van der Houwen (VU Amsterdam):

Formulations and the discursive transformation of litigants’ stories on ‘Judge Judy’

14:45-15:15                  Presentation Wyke Stommel (Radboud University Nijmegen):

Formulations in chat and phone counseling

15:15-15:45                  Presentation by Keun Young Sliedrecht (VU Amsterdam)

Formulations in police, journalistic and job interviews

15:45-16:15                  Coffee & tea break
16:15-17:30                  Data session Galina Bolden
17:30                              Thank you and drinks @ The Basket

De verdediging van het proefschrift – Formulations in institutionele interactie: de praktijk van ‘samenvatten’ in het politieverhoor, sollicitatiegesprek en journalistiek interview – vindt plaats op 10 januari 2014 om 13.45.

De week van… Esther op de Beek

Esther op de Beek is universitair docent Moderne Nederlandse Letterkunde.

esther

 

 

 

 

 

 

 

Maandag 18 november

Mijn week begint bij de afdeling Algemene Cultuurwetenschappen. Sommige docenten werken in twee afdelingen. Ik ben vier dagen in de week van Nederlands en een van ACW. Deze week start ik met een vergadering (veel vergaderen is een nadeel van twee afdelingen) van de staf ACW. We bespreken onderwijs- en onderzoekszaken. Twee collega’s trakteren (veel traktaties is een voordeel van twee afdelingen), de een is jarig, de ander benoemd tot hoogleraar. Om half elf snel ik naar een van mijn twee werkgroepen Kunstjournalistiek (minor Journalistiek). De studenten presenteren over de kunstrecensies van afgelopen week in NRC Next en de Volkskrant. We discussiëren over de rubriek ‘Doen!’ in NRC-Next: kun je in zo’n bijlage nog iets kritisch verwachten? Of is alles DWDD-achtig, hip & happening? Hebben de film- en boekrecensies die erin staan nog een ander doel voor ogen dan dat je iets gaat ‘doen’ (bijvoorbeeld ‘denk!’, ‘weet!’ of: ‘niet doen!’)? Leuk is dat ze de recensie laten zien over een boek dat ik heb gemaakt en dat deze week is verschenen: Avenue. Cees Nooteboom. De recensent gaf het maar liefst vijf sterren (normaal vertel ik daar allerlei relativerende dingen over, nu natuurlijk niet). Het college duurt tot half twee. Daarna lees ik een scriptie, kijk ik opdrachten na voor de andere groep kunstjournalistiek op woensdag en laat ik het Avenue-boek zien aan iedereen die ik op de zesde verdieping tegenkom. Jos Joosten rent na drie keer hard weg…

Dinsdag 19 november

Speaking of which: ik loop hard. Dinsdagochtend begin ik met een vroege ronde richting Ubbergen, een stuk door het bos bij de Heilig Landstichting en terug naar het centrum. Mijn ouders hebben mij ooit op mijn zesde op atletiek ‘gedaan’, zodat ik mijn energie kwijt kon. Ik functioneer nog altijd het best als ik een paar keer per week in de frisse lucht kan rennen. Heerlijk, vooral ’s ochtends heel vroeg, nog in het donker (tsja). Daarna op de fiets naar de universiteit. Het regent, maar na zo’n ochtendronde boeit me dat weinig. ’s Ochtends moet ik wat kleine klussen doen voor de colleges (literatuur op Blackboard, mededelingen) en print ik het nakijkwerk voor een college verderop in de week. De overige tijd gaat op aan de drukproeven van mijn proefschrift: het resultaat van mijn promotieonderzoek. Het is in september goedgekeurd en wordt nu gedrukt, zodat ik het in januari kan verdedigen. Na de lunch met de collega’s van Nederlands fiets ik naar  “De week van… Esther op de Beek” verder lezen

De week van… Yvette Linders

YL

 

 

 

 

 

 

 

Maandag 14 oktober
Zoals elke dag ga ik lopend naar de universiteit. Ik woon vrij dichtbij, zodat ik de dag rustig te voet kan beginnen. Rond 9.00u ben ik op de universiteit en begin ik met de voorbereidingen voor het college van vandaag: Argumentatieanalyse voor studenten Communicatie- en Informatiewetenschappen. Ik bekijk de ingeleverde opdrachten en maak nog wat printjes voor de extra oefenstof voor het tentamen. Gelukkig lukt het om in het college door alle stof heen te gaan en blijft er voldoende tijd over om ook nog even naar de voorbeeldvragen voor het tentamen te kijken. Na het college, om 12.30u, haal ik een broodje in de Refter. Ik lunch op mijn werkkamer, terwijl ik de mail doorlees en mijn rommelige mailbox probeer te ordenen.

’s Middags bereid ik de colleges Journalistieke Basisvaardigheden verder voor. Omdat ik de huiswerkopdrachten al in het weekend had nagekeken, ben ik vrij snel klaar voor die colleges en kan ik nog verder met de voorbereidingen voor het statistiekcollege. Bij die voorbereidingen kom ik een interessant artikel over interbeoordelaarsbetrouwbaarheid tegen, waar ik me voor mijn proefschrift al eens eerder in verdiept had. Ik besluit toch nog even een databestand van mijn proefschrift erbij te pakken, en voor ik het weet is het 19.30u. Tijd om naar huis te gaan. “De week van… Yvette Linders” verder lezen

Ellen Russe goes global: een promovendus in de VS

weblog

door Jeroen Dera

Zeg eens eerlijk: kent u Ellen Russe? Nee he? Een paar maanden geleden had ook ik nog nooit van haar gehoord, tot ik haar naam opeens zag opduiken in A.F. Mannings gedegen studie 60 jaar KRO. Uit de geschiedenis van een omroep (1985). Russe bleek regelmatig op te treden als spreker in het literaire halfuurtje van de interbellumkatholieken en dat vond ik bijzonder interessant: tot nu toe was ik in mijn promotieonderzoek, waarin ik me onder meer bezighoud met de literaire kritiek op de radio in de jaren twintig en dertig, alleen nog maar mannen tegengekomen die voor de microfoon boekbesprekingen verzorgden. Ik zette dan ook ogenblikkelijk mijn letterkundige speurneus op en ging een keur van bibliografieën en archieven te lijf, maar over Russes radioactiviteiten was nog minder te vinden dan over de schrijfster Wilma, die ik een paar weken eerder had ontdekt als baken in de mist van de vooroorlogse protestantse letterkunde.

“Ellen Russe goes global: een promovendus in de VS” verder lezen