NRC-Column Nicoline van der Sijs

Making_Comeback

In haar eerste column voor de wetenschapsbijlage van NRC Handelsblad beschrijft Nicoline van der Sijs in vogelvlucht de geschiedenis van het vak historische taalkunde, een vak dat dankzij de digitalisering een ware comeback beleefde. Waarin onderscheidt de historische taalkundige zich nu van de ‘gewone’ taalkunde? Lees het in haar column ‘De comeback van een vak’.

NRC-Column Nicoline van der Sijs

woordenboek2

Toekomstig woordenboek

“Op 5 november vorig jaar maakte de Engelse woordenboekuitgeverij Macmillan het einde van de papieren uitgaven bekend onder de kop ‘Stop the presses – the end of the printed dictionary’. Bij dit bericht veerde ik op, want lexicografie is een oude liefde sinds ik als 20-jarige student redacteur werd van een Nederlands-Russisch woordenboek. ‘De toekomst van het woordenboek is digitaal’, aldus de uitgeverij. Een open deur, zou je zeggen, maar dan heeft u buiten de woordenboek-schrijvers gerekend…”

Lees hier de hele column ‘Toekomstig woordenboek’ van Nicoline van der Sijs.

 

*

Nicoline van der Sijs is hoogleraar Historische taalkunde van het Nederlands in de digitale wereld.
Deze column verscheen eerder in NRC.

NRC-Column Nicoline van der Sijs

Crowdsource - Crowd

“Voor het verzamelen van gegevens is mankracht nodig. Veel mankracht. James Murray, die vanaf 1879 hoofdredacteur was van het grootste Engelse woordenboek, de Oxford English Dictionary, schakelde een legertje vrijwilligers in om citaten uit de Engelse literatuur te verzamelen. Die citaten schreven ze, met bijbehorend trefwoord en bronvermelding, op losse fiches. Iedere dag leverde de postbode pakjes met fiches af. Murray verdeelde de pakjes onder zijn elf kinderen, die met het alfabetisch sorteren hun zakgeld verdienden. Ze hielden er een enorme woordenschat en prachtige thuistaal aan over: favoriet onder de kinderen was de bespotting you dirty toe-rag. To e – r a g (letterlijk ‘teenlap, voetlap’) is een ouderwetse benaming voor een schooier.

Mede dankzij Murrays kinderen verliep het werk aan de Oxford English Dictionary voorspoedig: de eerste aflevering verscheen in 1884, de laatste in 1928. Vergelijk dat eens met ons eigen Woordenboek der Nederlandsche taal, waarvan de publicatie maar liefst 135 jaar duurde (1863- 1998). Maar ja, hoofdredacteur Matthias de Vries had slechts vier kinderen en zijn collega L.A. te Winkel is nooit getrouwd. Tegenwoordig is kinderarbeid verboden, maar vrijwilligers inschakelen bij wetenschappelijke projecten gebeurt nog steeds.”

Lees hier de hele column ‘Crowdsourcing’ van Nicoline van der Sijs.

*

Nicoline van der Sijs is hoogleraar Historische taalkunde van het Nederlands in de digitale wereld.
Deze column verscheen eerder in NRC.

NRC-Column van Nicoline van der Sijs:

Aardbei = rood, lekker, zomer

Aardbei

‘Een taal is een regelmatige versameling van woorden’, schreef de taalkundige Adriaan Kluit omstreeks 1759. Met de vraag volgens wélke regel die woorden het best ingedeeld kunnen worden, wordt al eeuwenlang geworsteld. In de 16de eeuw, toen de eerste Nederlandse woordenboeken verschenen, koos men zowel voor een alfabetische indeling als voor een thematische. Alle namen voor ziektes, vogels of bomen werden in betekenisvelden bij elkaar gezet. De alfabetische ordening is objectief en praktisch, maar betekenisloos: ze laat niet zien hoe woorden via betekenissen aan elkaar zijn verbonden. In 1898 keerde de Nederlandse taalkundige J.W. Muller zich dan ook tegen ‘de tyrannie der volslagen onwetenschappelijke […] alphabetische volgorde’. Woorden hebben immers allerlei betekenisrelaties. Zo vallen h erfst, lente, voorjaar onder de overkoepelende benaming j a a r g e t ij d e . Lente en voorjaar zijn synoniemen, lente en h erfst zijn elkaars tegengestelden. V ader en m oeder z ij n via kind in betekenis aan elkaar gerelateerd. In navolging van filosofische en biologische classificaties probeerde men in de 19de eeuw de hele woordenschat wetenschappelijk in te delen. Het eerste woordenboek dat geheel naar begrippen was gerangschikt, was de T h esaurus of E nglish words and ph rases van P.M. Roget uit 1852. In 1876 ontwierp M. Dewey voor bibliotheken een vergelijkbaar indelingssysteem, de Dewey Decimale Classificatie. (…)
Lees hier hier de hele column van Nicoline van der Sijs in PDF-vorm.

 

Nicoline van der Sijs is hoogleraar Historische taalkunde van het Nederlands in de digitale wereld.

Deze column verscheen eerder in NRC, 17 november 2012.