Johan Oosterman wint Hermesdorfprijs 2018

Onze hoogleraar Johan Oosterman ontving gisteren tijdens de Nieuwjaarsbijeenkomst van de universiteit de Hermesdorfprijs 2018.

De Hermesdorfprijzen worden elk jaar uitgereikt aan een junior- en een senioronderzoeker die met hun onderzoek belangrijke maatschappelijke impact hebben. In de traditie van de naamgever Hermesdorf wordt daarbij naar onderzoekers gekeken die een zekere vorm van moed hebben getoond, hun nek hebben uitgestoken of niet zijn teruggedeinsd voor weerstand.

Oosterman ontving de prijs voor zijn Maria van Gelre-project, dat begon met een crowdfundingsactie om het gebedenboek van de Gelderse hertogin te laten restaureren en eindigde met de veelgeprezen tentoontelling Ik, Maria van Gelre die de afgelopen maanden in Museum Het Valkhof te zien was.

Lees hier het nieuwsbericht van de universiteit over de uitreiking van de prijs.

31 januari: Neerlandistiek in het Nieuws

Op donderdag 31 januari organiseert de afdeling Nederlandse Taal & Cultuur de jaarlijkse dag Neerlandistiek in het Nieuws voor studenten en andere belangstellenden. Tijdens deze dag worden diverse kanten van de Neerlandistiek belicht door sprekers van binnen en buiten de RU.

Programma

Ontvangst | 9.30 – 9.45 | E 2.53

Opening | Prof. dr. Lotte Jensen | 9.45 – 10.00 | E 2.53

De economische betekenis van taal | Dr. Mieke Smits | 10.00 – 10.45 | E 2.53
Taal is onmiskenbaar van belang voor onze identiteit, onze cultuurbeleving en onze samenleving. Dat geldt voor de Nederlandse taal, voor variëteiten en voor andere talen. Vaak wordt taal tot de zachtere maatschappelijke sectoren gerekend en niet tot de economische sector. In deze lezing gaat Mieke Smits van de Taalunie in op de vraag of dat terecht is en wat de economische betekenis is van taal.

Pauze | 10.45 – 11.00

Hard tegen hard? | Prof. dr. Bé Breij & Dr. Yvette Linders
11.00 – 11.45 | 12.00 – 12.45 | E 2.18
We kunnen er niet omheen: het publieke debat verandert. Welke mogelijkheden biedt de retorica aan communicatieprofessionals om een overtuigend (weer)woord te bieden in het tumult? We verkennen verschillende reactiestrategieën op basis van respectievelijk logos (argumenten), ethos (karakter en reputatie) en pathos (emotie). We kijken naar inhoud en stijl, claims en frames en houden spreker, medium en doelgroep voortdurend in de gaten.

De kunst van het proosten | Adriaan Duiveman MA
11.00 – 11.45 | 12.00 – 12.45 | E 3.14
Alcohol drink je niet zomaar. Van de katholieke mis tot Stef Stuntpiloot, complexe rituele handelingen omlijsten je drankconsumptie. In de zeventiende- en achttiende-eeuwse Nederlanden vormden drinkrituelen een belangrijk onderdeel van het sociale leven van mannen. Aan de hand van drinkliederen en moralistische literatuur loodst cultuurhistoricus Adriaan Duiveman je door de geschiedenis van drinken, dronkenschap en het archetypische drinkritueel: de heildronk.

Literair productiehuis Wintertuin | Tom Verstappen
11.00 – 11.45 | 12.00 – 12.45 | E 3.18
Workshop over het literaire bedrijf, waarin verschillende auteurs en periodes uit de literatuurgeschiedenis voorbij zullen komen.
Vrouwelijk gezever of mannelijke kletskoek – wartaal of werkelijkheid?

Ilona Plug MA | 11.00 – 11.45 | 12.00 – 12.45 | E 3.15
Tijdens de workshop gaan we kijken naar een transcript van een huisarts-patiëntgesprek, waarin we een aantal linguïstische elementen zullen gaan coderen die vaak als kenmerkend worden gezien voor mannelijk of vrouwelijk taalgebruik. Extra uitdaging: kunnen we op basis van het taalgebruik de sekse van de huisarts en de patiënt ‘raden’?

Lunch | 12.45 – 13.45 | Refter

Vertrokken Nederlands | Prof. dr. Nicoline van der Sijs & Kristel Doreleijers MA
14.00 – 14.45 | E 2.53
Al decennialang emigreren jaarlijks (tien)duizenden Nederlanders en Vlamingen om in een ander land een nieuw leven op te bouwen. Algemeen wordt gezegd dat deze emigranten in den vreemde snel hun moedertaal opgeven. Desondanks is nog nooit systematisch onderzocht hoe geëmigreerde Nederlanders en Vlamingen in den vreemde met de Nederlandse taal en de Nederlandse/Vlaamse cultuur omgaan. Om dit te onderzoeken is een wereldwijd pilotproject opgezet door het Meertens Instituut, met medewerking van de Nederlandse Taalunie. In onze presentatie bespreken wij hoe dit project is opgezet en wat de eerste resultaten zijn.

Maria van Gelre: terugblik en toekomst | Prof. dr. Johan Oosterman
14.45-15.30 | E 2.53
Een klein idee van ruim vier jaar geleden groeide uit tot een groot onderzoeksproject en een tentoonstelling die veel belangstelling genereerde en meer dan 50.000 bezoekers trok. De volstrekt onbekende hertogin uit de vijftiende eeuw is doorgedrongen in de canon van sterke en memorabele middeleeuwse vrouwen uit de Nederlandse geschiedenis, en bijna werd ze de Grootste Gelderlander aller tijden. In deze lezing geef ik een korte geschiedenis van het project en trek ik een paar lessen voor de historische letterkunde en de geesteswetenschappen in onze tijd.

Pauze | 15.30-16.00

Gerbrandt Adriaensz. Bredero: een vrolijkerd of een melancholicus?
Dr. René van Stipriaan | 16.00-17.00 | E. 2.53
Het oeuvre van Gerbrandt Adriaensz Bredero (1585-1618) bestaat voor een groot deel uit vrolijke liedjes en komische toneelstukken. Veel scènes zijn ook nu nog onweerstaanbaar grappig. Toch zit er ook een andere kant aan zijn oeuvre: een deel van zijn werk kenmerkt zich door een bedachtzame en soms zelfs zwaarmoedige toon. Twee zielen in één borst? En in hoeverre speelden gebeurtenissen in zijn eigen tijd hierin mee?

Borrel | 17.15-18.30 | Cultuurcafé

Lotte Jensen op Radio 1 op kerstochtend

Het hemelsche gerecht heeft zich ten lange lesten
Erbarremt over my en mijn benaeuwde vesten
En arme burgery, en op mijn volcx gebed
En dagelix geschrey de bange stad ontzet.

Op Eerste Kerstdag klonken de beroemde openingsverzen van Vondels Gysbreght van Aemstel op het NOS Radio 1 Journaal.

Onze hoogleraar Lotte Jensen mocht daar aanschuiven voor een gesprek met Winfried Baijens over Vondel, het middelbare schoolvak Nederlands, de verengelsing en de studentenaantallen Nederlands.

Luister het hieronder terug.

 

Blije kletskopjes

Door Gaby Verhoeven

Zaterdag 27 oktober was het tijd voor de tweede editie van het Kletskoppen Kindertaalfestival in bibliotheek De Mariënburg, waar ik heb geholpen als vrijwilliger. Dit taalfestival werd georganiseerd door de Radboud Universiteit en het Max Planck Instituut voor Psycholinguïstiek (MPI). En zoals de naam al doet vermoeden, draaide alles op deze dag om taal. Door middel van verschillende activiteiten, zoals een snelcursus Zweeds of Spaans, meertalige voorleessessies, taalonderzoekjes en een Nijntje-voorstelling, konden de 350 tot 380 (!) aanwezige kinderen stickers verzamelen. Als hun stickerkaart vol was, konden ze een cadeautje en een certificaat ophalen, dat ondertekend werd door “echte” taalwetenschappers.

Het was erg leuk om te zien hoe enthousiast kinderen, maar ook hun ouders, bezig waren met de verschillende activiteiten. Ik heb meerdere malen gehoord dat kinderen nog niet naar huis wilden, omdat ze nog één taalonderzoekje moesten doen of dat ze toch écht nog even wat Japanse woordjes wilden leren. Ook ouders werden door deze dag gestimuleerd om na te denken over het belang van taal voor de ontwikkeling van hun kinderen. Terwijl hun kinderen bezig waren met taalonderzoekjes, stelden zij leergierig vragen aan studenten en medewerkers van de RU en het MPI over van alles en nog wat. Ze reageerden vaak ook enthousiast als ik ze de vraag stelde of ze zich in wilden schrijven voor de database voor het Baby & Child Research Center en het 2in1 project van de RU. Dit houdt in dat zij benaderd kunnen worden om deel te nemen aan onderzoek naar bijvoorbeeld tweetaligheid bij kinderen of om vroege taalontwikkeling bij jonge kinderen.

Kortom: het was een hele leuke dag waarop de kinderen en hun ouders gezien hebben hoe interessant taalonderzoek is én waarmee mogelijke participanten gevonden zijn voor toekomstige onderzoeken. Kijk vooral ook eens op de Facebook-pagina voor een wat uitgebreider overzicht van wat er allemaal gedaan is én geef je vooral ook op als vrijwilliger voor de derde editie van volgend jaar! Ik heb namelijk een voldaan gevoel overgehouden aan een dag vol met blije kletskopjes!

Paula Fikkert over een nieuw ‘taalspeelhuis’

Een speciaal ‘taalspeelhuis’ om kinderen van 2 tot 6 jaar Nederlands te leren, opent op 9 november in Nijmegen op basisschool de Bloemberg. Het zogeheten Noplica-taalspeelhuisje is onder meer zeer geschikt om kinderen van nieuwkomers en peuters met een taalachterstand Nederlands te leren. Het is gebaseerd op recent onderzoek naar taalverwerving en wordt ook zelf weer gebruikt voor onderzoek naar het leren van taal. Onze hoogleraar Paula Fikkert is als onderzoeker nauw betrokken bij het project en vertelt er over op de site van de Radboud Universiteit.

Johan Oosterman in EenVandaag

Afgelopen zaterdag opende de langverwachte tentoonstelling Ik, Maria van Gelre in Museum Het Valkhof, waarvan onze hoogleraar Johan Oosterman de conservator is.

Afgelopen maandag besteedde EenVandaag aandacht aan deze tentoonstelling. Kijk hier het item terug:

https://eenvandaag.avrotros.nl/item/hoe-middeleeuwse-maxima-een-regionaal-museum-moet-redden/

Jeroen Brouwers-estafette: ‘Het hout’ integraal voorgelezen

Op de Dies Natalis van de Radboud Universiteit Nijmegen ontvangt schrijver Jeroen Brouwers dit jaar een eredoctoraat. Om die feestelijke gebeurtenis én het werk van de auteur nog eens extra onder de aandacht te brengen, organiseert de Afdeling Nederlandse Taal en Cultuur van de Radboud Universiteit de Jeroen Brouwers-estafette.

Op maandag 15 oktober wordt Het Hout, de meest recente roman van Brouwers, integraal voorgelezen door liefhebbers: studenten en medewerkers van de Radboud Universiteit, maar ook tal van mensen van buiten de universiteit. Elke deelnemer neemt een kwartier voorleestijd voor zijn/haar rekening.

Te zien en horen zijn onder (veel) meer: Daniël Wigboldus (voorzitter college van bestuur RU), Frank Tazelaar (zakelijk directeur De Nieuwe Oost), Theo Engelen (oud-rector-magnificus RU), Cobi van Baars (schrijfster), Natalia Grygierczyk (directeur Universiteitsbibliotheek), Margot van Mulken (decaan Faculteit der Letteren RU), Pien Houthoff (directeur arthouse LUX).

De estafette begint en sluit met Jeroen Brouwers zelf die op videobeeld de openings- en slotalinea’s van zijn roman voordraagt.

Iedereen is van harte uitgenodigd om een kwartier, een paar uur of de hele dag te komen luisteren.

De Brouwers-estafette vindt plaats op

  • Datum: maandag 15 oktober
  • Locatie: hal Erasmusgebouw, Erasmusplein 1 NIJMEGEN
  • Tijd: tussen 9.00 en 18.00 uur

Promotie Tjerk de Reus op 9 oktober

Door Tjerk de Reus

Het is een bijzondere ervaring om in een tussentijd te leven: na afronding van de dissertatie, in afwachting van de openbare verdediging in de Aula van de Radboud Universiteit Nijmegen, op dinsdag 9 oktober om 16.30 uur. Een periode van bijna zeven jaar werken aan het proefschrift komt tot een feestelijke afronding, waarbij de dialoog die de hooggeleerde opponenten met mij zullen voeren, een groot gewicht heeft. Als promovendus aan de vooravond van de verdediging voel je dat gewicht terdege!

Mijn proefschrift heeft als titel Ad den Besten. Deelbiografie 1923-1955. Oorlogstijd | de Vijftigers. Die titel maakt helder wat de lezer aantreft in mijn studie: de hoofdpersoon is Ad den Besten (1923-2015), dichter, essayist, poëticaal denker. Hij was intensief betrokken bij de Beweging van Vijftig. Mijn onderzoek vormt een verheldering en een doordenking van deze betrokkenheid, inhoudelijk en poëticaal. Als vertrekpunt heb ik een biografische invalshoek gekozen. Daar ligt de overtuiging aan ten grondslag dat een poëtica uitdrukking is van een concrete persoon: van een mens wiens pad gekruist wordt door denkers en dichters, een mens ook met levenservaringen die vormend zijn geweest en die het denken in het algemeen hebben bepaald en kleur gegeven, en zeker ook het denken over poëzie. De ondertitel van mijn boek duidt daarop: ‘oorlogstijd | de Vijftigers’.

“Promotie Tjerk de Reus op 9 oktober” verder lezen

Nicoline van der Sijs wint Jaarprijs Wetenschapscommunicatie

De afgelopen week werd bekend dat de Atlas van de Nederlandse taal is onderscheiden met de Jaarprijs Wetenschapscommunicatie van de Koninklijke Vlaamse Academie van België voor Wetenschappen en Kunsten (KVAB). Het boek is geschreven door twee Nederlandse en twee Vlaamse auteurs.

Een van de Nederlandse auteurs is Nicoline van der Sijs, die als hoogleraar Historische taalkunde aan onze afdeling verbonden is.

Het boek verscheen in mei 2017 en sindsdien zijn er al meer dan 12.000 exemplaren verkocht. Afgelopen week verscheen bovendien een goedkopere paperbackuitgave voor scholieren. Uit het juryrapport:

Johan De Caluwe, Fieke Van der Gucht, Nicoline van der Sijs en Mathilde Jansen worden onderscheiden met de jaarprijs wetenschapscommunicatie voor hun boek ‘Atlas van de Nederlandse taal’. Het is een zeer leerrijk werk dat de weg naar een ruim publiek vond en veel media-aandacht heeft gekregen. Het boek is dan ook zeer toegankelijk voor een breed publiek en brengt kennis op een ludieke wijze over.

De Jaarprijs Wetenschapscommunicatie wordt jaarlijks uitgereikt aan twintig wetenschappers of teams die er het afgelopen jaar het best in slaagden om hun onderzoek over te brengen op het brede publiek. Alle laureaten worden op 27 november in Brussel gehuldigd. Op die dag wordt ook bekendgemaakt welk project is verkozen tot Publieksfavoriet. Iedereen kan nog tot en met 25 november zijn stem uitbrengen op de website van EOS.

Meer informatie over de Atlas van de Nederlandse taal is te vinden op de Facebookpagina of de website. Daarop staan ook allerhande taalweetjes en taalquizzen.

Opiniestuk Lotte Jensen in de Volkskrant: ‘Schuif de Nederlandse taal niet zomaar terzijde’

Vandaag staat in de Volkskrant een opiniestuk van Lotte Jensen, waarin ze betoogt dat als we meer geschoolde neerlandici willen, eerst bestuurders hun houding jegens onze taal moeten wijzigen. Zaterdagavond is Marc van Oostendorp over hetzelfde onderwerp te zien bij EenVandaag.

Uit het artikel van Lotte Jensen:

We hebben allemaal kunnen zien hoe het Nederlands in rap tempo aan status ingeboet heeft in het academische onderwijs: 74 procent van de masteropleidingen is al in het Engels en het aantal Engelstalige bacheloropleidingen groeit ook snel. Steeds vaker snoepen de Engelstalige tracks studenten weg bij de Nederlandstalige varianten, omdat toekomstige studenten het idee hebben dat een Engelstalige opleiding meer status heeft. Dat heeft ook negatieve gevolgen voor het imago van het vak Nederlands op school: scholieren krijgen de boodschap mee dat ze beter kunnen investeren in hun Engelse taalvaardigheid, wanneer ze een vervolgopleiding willen doen.

Lees hier het hele opiniestuk.