16 februari: UCEMS Publieksdag over tolerantie in vroegmodern Europa

Op zaterdag 16 februari a.s. vindt de jaarlijkse publieksdag van het Utrecht Centre for Early Modern Studies (UCEMS) plaats. Het thema van dit jaar is Vrijheid en Vervolging: Tolerantie in Vroegmodern Europa.

Was er in de tolerante Republiek ruimte om openlijk over seks te spreken? Waarom werden heksen vervolgd in vroegmodern Europa? Waar lagen de grenzen over wat je wel en niet kon zeggen in die tijd?

Deze en meer vragen zullen beantwoord worden op de aankomende publieksdag van het UCEMS. Op zaterdagmiddag 16 februari 2019 (12.30-17.00, Janskerkhof 3 te Utrecht) openen de deuren van de universiteit zich voor alle geïnteresseerden en zullen academici hun onderzoek presenteren rondom het thema Vrijheid en Vervolging: Tolerantie in Vroegmodern Europa. Naast presentaties staat er tevens een bronnenparade op het programma: aanschouw onder meer de vroegste Nederlandstalige drukken en maak kennis met zeventiende-eeuwse studies.

Toegang is gratis, wel graag aanmelden via uu.ucems@gmail.com.

Programma

12.30 – 13.00              Inloop met koffie en thee

13.00 – 13.15              Woord van welkom door Rozanne Versendaal

13.15 – 13.45              dr. Martine Veldhuizen – Kritiek uiten op machthebbers: waarheidssprekers als personages in de eerste gedrukte boeken in het Nederlands (1450-1500)

13.45 – 14.15              dr. Karen Hollewand – Verbannen en vergeten: Hadriaan Beverland en zijn ideeën over seks en zonde

14.15 – 14.35              Studentenpresentaties door Nelleke Tanis en Carmen Verhoeven

14.35 – 15.00              Pauze

15.00 – 15.30              drs. Steije Hofhuis – Heksenjacht: een viraal verschijnsel?

15.30 – 16.00              Bronnenparade

16.00 – 16.30              prof. dr. Wijnand Mijnhardt – Godsdienstterreur, nieuwe werelden en immigratie: over de wortels van de Nederlandse tolerantie

16.30 – 17.00              Dankwoord en aansluitende borrel

Utrecht Centre for Early Modern Studies

Het UCEMS is Nederlands’ grootste onderzoekscentrum dat de geschiedenis, religie, politiek, literatuur, kunst, muziek en wetenschap van de periode tussen ca. 1500 tot 1800 in internationaal perspectief bestudeert.

Een afscheidsgroet van Klaar

Door Klaar Vernaillen

Eind augustus 2008: op mijn eerste werkdag als studieadviseur, tijdens de introductie, was ik met een usb-stick in de weer toen een collega binnen kwam lopen. Wat was ik vroeg als eerstejaars!

Ik was al een tijdje facultair voorlichter, kende verschillende medewerkers van Nederlands, maar deze collega nog niet. Daar stond ik dan, usb-stick in de hand, op het punt om eerstejaars te vertellen wat de opleiding inhoudt en wat te verwachten terwijl een docent me voor een nieuwe student aanzag. De moed zonk me in de schoenen.

Intussen zijn we ruim tien jaar verder en moet ik bekennen dat de moed me nog regelmatig in de schoenen is gezonken. Maar ook dat tien jaar studieadviseurschap me heel veel moois opgeleverd heeft.

Iets uitlichten zou tekort doen aan al die verhalen en momenten die ik vervolgens vergeet. Om toch maar een lijstje te maken, in willekeurige volgorde denk ik aan:

  • een student die aangaf iets met zijn stem te willen doen (en dat nu ook doet)
  • een nachtelijke danspartij met ouderejaars in Berlijn
  • met een groep studenten de koepel van de Sint Pieter bezoeken (terwijl dat niet in het programma stond)
  • voor vier studenten koken op een groot groen ei in het kader van de ragweek
  • voetballen met studenten en docenten, of alleen maar supporteren
  • memorabele kerstfeesten (al dan niet met een parodie op mij)
  • de groei zien van eerstejaars tot masterstudent, promovendus of docent
  • het ontdekken van de creativiteit van studenten

In die tien jaar heb ik veel geleerd, veel adviezen gegeven en kon ik mezelf ontelbaar keer horen zeggen: ‘Volg je hart’. Nu, na ruim tien jaar, volg ik ook dat advies.

Er kwam een mooie kans voorbij die ik niet kon laten gaan. Of zoals ik in mijn brief vermeldde: ‘Mijn hart maakte een sprongetje’. Ik mag aan de slag als projectmedewerker Lifelong Learning en zal daarin weer een boel nieuwe ervaringen op doen, nieuwe dingen leren en voor heel nieuwe uitdagingen komen te staan.

Zal ik met weemoed terugkijken naar het studieadviseurschap? Zeker! Zal ik het contact met de studenten missen? Zondermeer! Vind ik dit net zo spannend als ruim tien jaar gelden? Absoluut! Waarom doe ik het dan? Omdat ik niet stil wil zitten, mezelf wil blijven uitdagen en blijven ontwikkelen. Zie het als levenslang leren. In elke uitdaging zit tenslotte een leermoment.

Twistgesprek over de verengelsing van universiteiten

Is de verengelsing van universiteiten een positieve trend? Daarover ging Lotte Jensen in discussie met socioloog en publicist Eric Hendriks in NRC Handelsblad.

De discussie kan zo worden gebruikt voor onze colleges argumentatieleer. Mits die colleges in het Nederlands worden gegeven natuurlijk: 

https://www.nrc.nl/nieuws/2019/01/25/twistgesprek-16-a3651765

Johan Oosterman wint Hermesdorfprijs 2018

Onze hoogleraar Johan Oosterman ontving gisteren tijdens de Nieuwjaarsbijeenkomst van de universiteit de Hermesdorfprijs 2018.

De Hermesdorfprijzen worden elk jaar uitgereikt aan een junior- en een senioronderzoeker die met hun onderzoek belangrijke maatschappelijke impact hebben. In de traditie van de naamgever Hermesdorf wordt daarbij naar onderzoekers gekeken die een zekere vorm van moed hebben getoond, hun nek hebben uitgestoken of niet zijn teruggedeinsd voor weerstand.

Oosterman ontving de prijs voor zijn Maria van Gelre-project, dat begon met een crowdfundingsactie om het gebedenboek van de Gelderse hertogin te laten restaureren en eindigde met de veelgeprezen tentoontelling Ik, Maria van Gelre die de afgelopen maanden in Museum Het Valkhof te zien was.

Lees hier het nieuwsbericht van de universiteit over de uitreiking van de prijs.

31 januari: Neerlandistiek in het Nieuws

Op donderdag 31 januari organiseert de afdeling Nederlandse Taal & Cultuur de jaarlijkse dag Neerlandistiek in het Nieuws voor studenten en andere belangstellenden. Tijdens deze dag worden diverse kanten van de Neerlandistiek belicht door sprekers van binnen en buiten de RU.

Programma

Ontvangst | 9.30 – 9.45 | E 2.53

Opening | Prof. dr. Lotte Jensen | 9.45 – 10.00 | E 2.53

De economische betekenis van taal | Dr. Mieke Smits | 10.00 – 10.45 | E 2.53
Taal is onmiskenbaar van belang voor onze identiteit, onze cultuurbeleving en onze samenleving. Dat geldt voor de Nederlandse taal, voor variëteiten en voor andere talen. Vaak wordt taal tot de zachtere maatschappelijke sectoren gerekend en niet tot de economische sector. In deze lezing gaat Mieke Smits van de Taalunie in op de vraag of dat terecht is en wat de economische betekenis is van taal.

Pauze | 10.45 – 11.00

Hard tegen hard? | Prof. dr. Bé Breij & Dr. Yvette Linders
11.00 – 11.45 | 12.00 – 12.45 | E 2.18
We kunnen er niet omheen: het publieke debat verandert. Welke mogelijkheden biedt de retorica aan communicatieprofessionals om een overtuigend (weer)woord te bieden in het tumult? We verkennen verschillende reactiestrategieën op basis van respectievelijk logos (argumenten), ethos (karakter en reputatie) en pathos (emotie). We kijken naar inhoud en stijl, claims en frames en houden spreker, medium en doelgroep voortdurend in de gaten.

De kunst van het proosten | Adriaan Duiveman MA
11.00 – 11.45 | 12.00 – 12.45 | E 3.14
Alcohol drink je niet zomaar. Van de katholieke mis tot Stef Stuntpiloot, complexe rituele handelingen omlijsten je drankconsumptie. In de zeventiende- en achttiende-eeuwse Nederlanden vormden drinkrituelen een belangrijk onderdeel van het sociale leven van mannen. Aan de hand van drinkliederen en moralistische literatuur loodst cultuurhistoricus Adriaan Duiveman je door de geschiedenis van drinken, dronkenschap en het archetypische drinkritueel: de heildronk.

Literair productiehuis Wintertuin | Tom Verstappen
11.00 – 11.45 | 12.00 – 12.45 | E 3.18
Workshop over het literaire bedrijf, waarin verschillende auteurs en periodes uit de literatuurgeschiedenis voorbij zullen komen.
Vrouwelijk gezever of mannelijke kletskoek – wartaal of werkelijkheid?

Ilona Plug MA | 11.00 – 11.45 | 12.00 – 12.45 | E 3.15
Tijdens de workshop gaan we kijken naar een transcript van een huisarts-patiëntgesprek, waarin we een aantal linguïstische elementen zullen gaan coderen die vaak als kenmerkend worden gezien voor mannelijk of vrouwelijk taalgebruik. Extra uitdaging: kunnen we op basis van het taalgebruik de sekse van de huisarts en de patiënt ‘raden’?

Lunch | 12.45 – 13.45 | Refter

Vertrokken Nederlands | Prof. dr. Nicoline van der Sijs & Kristel Doreleijers MA
14.00 – 14.45 | E 2.53
Al decennialang emigreren jaarlijks (tien)duizenden Nederlanders en Vlamingen om in een ander land een nieuw leven op te bouwen. Algemeen wordt gezegd dat deze emigranten in den vreemde snel hun moedertaal opgeven. Desondanks is nog nooit systematisch onderzocht hoe geëmigreerde Nederlanders en Vlamingen in den vreemde met de Nederlandse taal en de Nederlandse/Vlaamse cultuur omgaan. Om dit te onderzoeken is een wereldwijd pilotproject opgezet door het Meertens Instituut, met medewerking van de Nederlandse Taalunie. In onze presentatie bespreken wij hoe dit project is opgezet en wat de eerste resultaten zijn.

Maria van Gelre: terugblik en toekomst | Prof. dr. Johan Oosterman
14.45-15.30 | E 2.53
Een klein idee van ruim vier jaar geleden groeide uit tot een groot onderzoeksproject en een tentoonstelling die veel belangstelling genereerde en meer dan 50.000 bezoekers trok. De volstrekt onbekende hertogin uit de vijftiende eeuw is doorgedrongen in de canon van sterke en memorabele middeleeuwse vrouwen uit de Nederlandse geschiedenis, en bijna werd ze de Grootste Gelderlander aller tijden. In deze lezing geef ik een korte geschiedenis van het project en trek ik een paar lessen voor de historische letterkunde en de geesteswetenschappen in onze tijd.

Pauze | 15.30-16.00

Gerbrandt Adriaensz. Bredero: een vrolijkerd of een melancholicus?
Dr. René van Stipriaan | 16.00-17.00 | E. 2.53
Het oeuvre van Gerbrandt Adriaensz Bredero (1585-1618) bestaat voor een groot deel uit vrolijke liedjes en komische toneelstukken. Veel scènes zijn ook nu nog onweerstaanbaar grappig. Toch zit er ook een andere kant aan zijn oeuvre: een deel van zijn werk kenmerkt zich door een bedachtzame en soms zelfs zwaarmoedige toon. Twee zielen in één borst? En in hoeverre speelden gebeurtenissen in zijn eigen tijd hierin mee?

Borrel | 17.15-18.30 | Cultuurcafé

Lotte Jensen op Radio 1 op kerstochtend

Het hemelsche gerecht heeft zich ten lange lesten
Erbarremt over my en mijn benaeuwde vesten
En arme burgery, en op mijn volcx gebed
En dagelix geschrey de bange stad ontzet.

Op Eerste Kerstdag klonken de beroemde openingsverzen van Vondels Gysbreght van Aemstel op het NOS Radio 1 Journaal.

Onze hoogleraar Lotte Jensen mocht daar aanschuiven voor een gesprek met Winfried Baijens over Vondel, het middelbare schoolvak Nederlands, de verengelsing en de studentenaantallen Nederlands.

Luister het hieronder terug.

 

Themanummer ‘Spiegel der Letteren’ over het Nederlandstalige epos

Zojuist verscheen een themanummer van het tijdschrift Spiegel der Letteren over het Nederlandstalige epos, onder gastredactie van Lotte Jensen.

In dit nummer komen nieuwe methodologische benaderingen en invalshoeken aan bod, zoals gender- en religiegeschiedenis, nationalisme-studies en emotiestudies.

Het nieuwe nummer bevat bijdragen van Kornee van der Haven, Lotte Jensen, Christophe Madelein, Jan Oosterholt en Ton van Strien.

Ilona Plug wint Onze Taal @ DRONGO-prijs

Zaterdag 10 november won Ilona Plug (promovendus Communicatie- en informatiewetenschappen aan onze faculteit) de Onze Taal @ DRONGO-prijs voor de beste presentatie tijdens het DRONGO talenfestival. Ilona Plug onderzoekt de rol van sekse en gender bij de communicatie tussen arts en patiënt. De jury, die bestond uit een afvaardiging van Onze Taal en van Drongo zelf, was onder de indruk van de duidelijke manier waarop Plug haar uiterst actuele en relevante onderzoek presenteerde. De onderzoekster wint een masterclass wetenschapscommunicatie, verzorgd door de redactie van Onze Taal.

Eervolle vermeldingen gingen naar het project van Gwennie Debergh van de Universiteit Antwerpen en naar het Moving Arts Project. Debergh onderzoekt of een game leerlingen kan stimuleren complexe literatuur te lezen. Het Moving Arts Project verzamelde en presenteerde de ervaringen van TransTaalKinderen, oftewel kinderen die tolken voor hun familieleden.

De jury was blij verrast met alle verschillende technologieën die werden ingezet voor onderzoek: Facebook, apps, virtual reality … het werd allemaal op creatieve wijze gebruikt om gegevens te verzamelen en voor het voetlicht te brengen.

Weer zin in lezen

Door Tommie van Wanrooij, derdejaars Nederlandse Taal en Cultuur

Op vrijdag 16 november vond het symposium ‘Literatuur voor de klas’ plaats, onder andere in het kader van de Master Language-cursus ‘Moderne letterkunde in het onderwijs’, georganiseerd door de Radboud Universiteit en de Universiteit Utrecht. Het was voor het eerst dat een dergelijk symposium georganiseerd werd, en de eerste editie was meteen een succes met meer dan honderd enthousiaste bezoekers.

Tijdens de opening van het symposium stelde Stefanie Ramachers het doel vast voor de komende uren: erachter komen hoe we op basis van wetenschappelijk onderzoek kunnen bijdragen aan de literatuurdidactische praktijk op middelbare scholen.

De eerste spreker, Roel van Steensel, bijzonder hoogleraar leesgedrag aan de Vrije Universiteit Amsterdam en universitair docent onderwijswetenschappen aan de Erasmus Universiteit Rotterdam, besprak in zijn fraai getitelde lezing ‘Weerzin tegen lezen of weer zin in lezen’ het belang van een positieve leesmotivatie onder jongeren. Lezen heeft immers een aantoonbaar positief effect op de hersenontwikkeling. Het is dus erg belangrijk om negatieve leeservaringen bij leerlingen te voorkomen. Methodes waarbij jongeren goed begeleid worden bij het kiezen van boeken, bijvoorbeeld door het matchen van boeken en leerlingen, kunnen hier sterk aan bijdragen. De zwakke lezer kan dus met de juiste begeleiding alsnog een sterke lezer worden, die plezier heeft in het lezen.

“Weer zin in lezen” verder lezen

Godverdomme lastig die wetenschap

Door Hanne van Uden

Hoe reageer jij als iemand vloekt? Misschien krijg je er een onprettig gevoel van en wil je de vloeker hierop aanspreken, of misschien ben jij juist zelf de grote vloeker op het feestje van tante Bep. Persoonlijk krullen mijn mondhoeken omhoog bij het horen van vloekwoorden. Op feestjes en partijen zit ik graag naast de hevige vloeker. Extra leuk vind ik het als de vloeker ook nog eens woorden gebruikt die ik nog niet gehoord heb. Tijdens mijn stage kan ik mijn vloekhartje ophalen: ik doe namelijk onderzoek naar vloeken.

Wat doe ik?

Voor mijn stage bekijk ik het gebruik van vloek- en scheldwoorden in recente Nederlandse literatuur. Daarvoor gebruik ik een dataset die bestaat uit 125 boeken. Deze boeken zijn de romans van Nederlandse auteurs die in 2013 in aanmerking kwamen voor de Libris Literatuurprijs. Er is al eerder onderzoek gedaan op basis van deze dataset en dat leverde een prijswinnend artikel op. Ik bekijk welke krachttermen in de dataset voorkomen en hoe ze zich gedragen. Wat voor soort krachtterm is het bijvoorbeeld, een ziekte of een godslastering? Komt de krachtterm het vaakst achteraan of juist vooraan in de zin voor? Daarnaast bekijk ik hoe vaak en op wat voor manier de scheldwoorden gebruikt worden. Dit soort corpusonderzoek wordt naar vloeken bijna niet gedaan, en al helemaal niet in het Nederlands. Heel interessant dus!

“Godverdomme lastig die wetenschap” verder lezen